Dietetyka
Zaburzenia glikemii u osób bez cukrzycy – jak dieta może je odwrócić?
Fakty z badań RCT
mgr Aleksandra Kajdas, doktorantka
- Zaburzenia glikemii u osób bez cukrzycy: nieprawidłowa glikemia na czczo, nieprawidłowa tolerancja glukozy oraz insulinooporność – kryteria rozpoznania
- Przegląd badań przeprowadzonych z randomizacją, w których oceniano wpływ różnych interwencji dietetycznych na redukcję ryzyka rozwoju cukrzycy typu 2
- Czynniki, na które trzeba zwracać uwagę, zlecając modyfikacje dietetyczne u pacjentów ze stanem przedcukrzycowym
Zaburzenia gospodarki węglowodanowej, takie jak nieprawidłowa glikemia na czczo (IFG – impaired fasting glucose), nieprawidłowa tolerancja glukozy (IGT – impaired glucose tolerance) oraz insulinooporność, są coraz częściej diagnozowane u osób bez rozpoznanej cukrzycy typu 2. W literaturze przedmiotu zaburzenia te są określane mianem stanu przedcukrzycowego (prediabetes), który zgodnie z kryteriami World Health Organization (WHO) charakteryzuje się podwyższonym, lecz jeszcze niecukrzycowym stężeniem glukozy we krwi. Według danych epidemiologicznych nawet 30-40% dorosłej populacji w krajach rozwiniętych może wykazywać cechy tego stanu, co czyni go jednym z najważniejszych wyzwań zdrowia publicznego.
Zaburzenia glikemii, choć często przebiegają bezobjawowo, znacząco zwiększają ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2, chorób sercowo-naczyniowych, nadciśnienia tętniczego oraz niealkoholowego stłuszczenia wątroby. Co istotne, wiele badań obserwacyjnych i interwencyjnych wskazuje, że stan przedcukrzycowy jest odwracalny, szczególnie w początkowych stadiach, co stwarza szansę na skuteczną profilaktykę cukrzycy i jej powikłań. W ostatnich dekadach rosnące zainteresowanie budzi rola stylu życia – w tym zwłaszcza diety – jako potencjalnego czynnika umożliwiającego normalizację parametrów glikemii bez konieczności stosowania farmakoterapii. Zidentyfikowano wiele wzorców żywieniowych, które mogą korzystnie wpływać na gospodarkę glukozowo-insulinową poprzez takie mechanizmy, jak poprawa wrażliwości na insulinę, zmniejszenie stanu zapalnego oraz obniżenie masy ciała. Dotychczasowe metaanalizy i rekomendacje sugerują korzyści płynące m.in. z diety śródziemnomorskiej (MED – Mediterranean diet), diet niskowęglowodanowych oraz modeli opartych na okresowym ograniczaniu spożycia kalorii (np. post przerywany [IF – intermittent fasting]). Największą wartość naukową w ocenie skuteczności interwencji mają randomizowane badania kliniczne (RCT – randomized controlled trial), które pozwalają na eliminację wielu czynników zakłócających i umożliwiają określenie związku przyczynowo-skutkowego.