Zespół górnego otworu klatki piersiowej (TOS – thoracic outlet syndrome) to schorzenie powstające w wyniku ucisku i/lub uszkodzenia struktur nerwowo-naczyniowych w obrębie górnego otworu klatki piersiowej przez struktury kostne (około 30% przypadków) lub tkanki miękkie (około 70% przypadków)¹. Częstość występowania tego schorzenia według nowszych danych epidemiologicznych szacuje się na 1-3 przypadki na 100 000 osób rocznie, przy czym najczęstszą postacią jest neurogenny TOS (2-3/100 000)². Zespół ten jest rozpoznawany głównie u osób w wieku 20-40 lat, czterokrotnie częściej u kobiet niż u mężczyzn^3,4. Najczęstszą przyczyną powstawania TOS są urazy w okolicy górnego otworu klatki piersiowej¹. Za czynniki anatomiczne sprzyjające rozwojowi tego schorzenia uznaje się:

• obecność żebra szyjnego
• zwiększony wyrostek poprzeczny kręgu C7
• wrodzone wady obojczyka
• występowanie dodatkowych mięśni pochyłych
• guz w tej okolicy³.

W niektórych przypadkach powyższe czynniki mogą nie powodować objawów do czasu wystąpienia lokalnego urazu⁵. Głównymi miejscami kompresji struktur nerwowych i naczyniowych są:

• przestrzeń żebrowo-obojczykowa
• przestrzeń pochyło-żebrowa
• przestrzeń za mięśniami piersiowymi (retro-coraco-pectoral space)⁶ (ryc. 1).

Ze względu na przyczynę ucisku lub uszkodzenia struktur górnego otworu klatki piersiowej wyróżnia się trzy postacie tego schorzenia: tętniczą (aTOS – arterial TOS), żylną (vTOS – venous) i neurogenną (nTOS – neurogenic TOS), które opisano w tabeli 1.

Najczęściej rozpoznawaną formą TOS jest postać neurogenna, obejmująca ponad 90% przypadków osób w wieku 20-40 lat, częściej występująca u kobiet. Postać żylna stanowi 3-5% wszystkich zachorowań, przeważnie dotyczy mężczyzn w wieku 20-30 lat. Najrzadziej rozpoznaje się postać tętniczą (<1% przypadków osób w wieku 20-30 lat), bez istotnych różnic między płciami^1,8. U 5-10% pacjentów obserwuje się wariant mieszany (nTOS i vTOS), będący wynikiem lokalnego procesu zapalnego oraz wtórnego podrażnienia splotu ramiennego⁷ (ryc. 2).

Na wystąpienie zespołu górnego otworu klatki piersiowej narażeni są szczególnie sportowcy wykonujący powtarzalne ruchy kończynami górnymi, tacy jak siatkarze, pływacy lub wioślarze^9,10. W grupie ryzyka znajdują się również osoby wykonujące pracę fizyczną wymagającą powtarzalnych ruchów kończyn górnych ponad głową, nieprawidłowo robiące ćwiczenia siłowe, pracujące przy komputerze oraz muzycy^11,12.