Rehabilitacja neurologiczna

Zaburzenia spostrzegania wzrokowego po udarze mózgu

Marcin Leśniak, Katarzyna Polanowska

II Klinika Neurologiczna, Instytut Psychiatrii i Neurologii, Warszawa

Adres do korespondencji: dr n. med. Marcin Leśniak II Klinika Neurologiczna Instytut Psychiatrii i Neurologii al. Sobieskiego 9, 02-957 Warszawa

e-mail: lesniak@ipin.edu.pl

Neurologia po Dyplomie 2014; 9 (2): 31-41

Wprowadzenie

Szacuje się, że u 20-40% chorych po udarze mózgu stwierdza się zaburzenia wzrokowe.1,2 Nieprawidłowości te dotyczą zarówno odbioru (recepcji) prostych bodźców wzrokowych, jak i złożonego przetwarzania informacji wzrokowej (tzn. na poziomie percepcyjnym i kojarzeniowym). Niezależnie od poziomu, na którym te zaburzenia występują, wpływają one dodatkowo niekorzystnie na aktywność ruchową i poznawczą oraz wiążą się ze słabszą poprawą funkcjonalną po udarze mózgu, a także z wydłużeniem czasu hospitalizacji, mniejszymi efektami rehabilitacji i słabszą adaptacją do codziennego funkcjonowania.3

W artykule przedstawiono mózgowe systemy przetwarzania informacji wzrokowej oraz przegląd poudarowych zaburzeń spostrzegania. Zwięzłe podsumowanie i rozszerzenie tych zagadnień o praktyczne wskazówki odnośnie do różnicowania dysfunkcji manifestujących się w sferze wzrokowej znajdzie czytelnik w tabeli. Ze względu na zróżnicowaną, czasem mylącą terminologię opisywanych zagadnień dodano dla porządku najczęściej spotykaną w piśmiennictwie nomenklaturę, także po to, by czytelnik miał świadomość, że różne terminy odnoszą się do tych samych zjawisk i problemów klinicznych.

Równoległe systemy przetwarzania informacji wzrokowych w korze mózgu, ich dysfunkcje i kliniczna manifestacja

Spostrzeganie wzrokowe rozumiane jest jako mózgowy proces przetwarzania informacji wzrokowej, którego celem jest umożliwienie oddziaływania na świat zewnętrzny oraz tworzenie jego reprezentacji.4 Organizacja funkcji wzrokowych w mózgu ma rozproszony charakter,5 a łączny obszar mózgu zaangażowany w widzenie jest większy niż w przypadku jakiejkolwiek innej modalności sensorycznej. Spostrzeganie może więc zostać zaburzone w wyniku dysfunkcji różnych i odległych od siebie struktur mózgowych. Do tego patomechanizmy wielu objawów wzrokowych nie zostały w pełni wyjaśnione, a dostępne dane w dużym stopniu pochodzą z badań na zwierzętach. Niejasne jest też, jak elementy funkcjonalnych układów wzrokowych wzajemnie na siebie oddziałują i jaki jest mechanizm powrotu funkcji wzrokowych po uszkodzeniu mózgu. Wątpliwości dotyczą zwłaszcza tych zaburzeń, które odnoszą się do wyższych pięter układu wzrokowego, bo choć wstępna selekcja i porządkowanie sygnałów wzrokowych zachodzi już na poziomie siatkówki, międzymózgowia (ciała kolankowate boczne, poduszka wzgórza) i śródmózgowia (wzgórki górne blaszki czworaczej), to dopiero procesy zachodzące w korze mózgowej możemy identyfikować z pojęciem percepcji.

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Równoległe systemy przetwarzania informacji wzrokowych w korze mózgu, ich dysfunkcje i kliniczna manifestacja

Spostrzeganie wzrokowe rozumiane jest jako mózgowy proces przetwarzania informacji wzrokowej, którego celem jest umożliwienie oddziaływania na świat zewnętrzny oraz tworzenie jego [...]

Pierwszorzędowa kora wzrokowa

Neurony pierwszorzędowej (pierwotnej) kory wzrokowej (pole 17 wg Brodmanna, V1) reagują głównie na częstotliwość przestrzenną (np. obecność lub brak krawędzi) i orientację [...]

Drugorzędowa kora wzrokowa

Okolica otaczająca pierwszorzędową korę wzrokową (pole 18, V2) zawiera komórki, które integrują sygnały z obu oczu, zapewniając widzenie głębi, prostych kształtów i [...]

Połączenia obszarów wzrokowych

Okolice wzrokowe płatów potylicznych są bogato połączone z innymi rejonami mózgu za pomocą długich połączeń międzyterytorialnych wchodzących w skład m.in. pęczka [...]

Strumień grzbietowy przetwarzania wzrokowego

Pod pojęciem strumienia grzbietowego rozumie się przepływ informacji wzrokowej od pól wzrokowych kory potylicznej do kory ciemieniowej, gdzie informacja opracowywana jest [...]

Jednostronne zaniedbywanie wzrokowe

Jednostronne zaniedbywanie wzrokowe (unilateral visual neglect) lub zaniedbywanie wzrokowo-przestrzenne (unilateral visuo-spatial neglect) jest najczęstszym deficytem poznawczym, który klinicznie objawia się trudnościami [...]

Strumień brzuszny przetwarzania wzrokowego

Struktury strumienia brzusznego, do których zalicza się przede wszystkim obszar potyliczno-skroniowy, zaangażowane są w analizę obiektów wzrokowych (oraz prawdopodobnie przechowywanie ich [...]

Rehabilitacja pacjentów z zaburzeniami spostrzegania wzrokowego

Problemy funkcjonalne powodowane zaburzeniami wzrokowymi motywują badaczy i klinicystów praktyków do poszukiwania technik ich terapii. Wiele z powstałych dotąd programów odbudowy [...]

Podsumowanie

Uszkodzenia prowadzące do wystąpienia dysfunkcji spostrzegania wzrokowego nie ograniczają się jedynie do tylnych rejonów mózgu. Objawy mogą wynikać z uszkodzenia struktur [...]