Rehabilitacja neurologiczna

Wprowadzenie do fizjoterapii w chorobach
neurologicznych – co pomaga, co szkodzi, a czego skuteczności nie potwierdzono?

dr n. kult. fiz. Maciej Krawczyk

II Klinika Neurologii, Instytut Psychiatrii i Neurologii, Warszawa, Katedra Rehabilitacji Wydziału Rehabilitacji, Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego, Warszawa

Adres korespondencyjny: dr n. kult. fiz. Maciej Krawczyk, II Klinika Neurologii, Instytut Psychiatrii i Neurologii, ul. Sobieskiego 9, 02-957 Warszawa, e-mail: krawczyk@ipin.edu.pl

Neurologia po Dyplomie 2014; 9 (6): 7-15

Wprowadzenie

Fizjoterapia to nauka o metodach leczenia środkami naturalnymi, opartymi na różnych postaciach energii fizycznej występującej w środowisku człowieka, takich jak ruch, bodźce termiczne, kinetyczne, mechaniczne, elektryczne, świetlne, pole magnetyczne, ciśnienie hydrostatyczne i inne. Zasadniczo fizjoterapię dzieli się na kinezyterapię (leczenie ruchem), fizykoterapię (leczenie bodźcami fizycznymi) oraz masaż (mechaniczne bierne oddziaływanie na tkanki miękkie). Fizjoterapię realizują i są za nią odpowiedzialni fizjoterapeuci. Według definicji Światowej Konfederacji Fizjoterapii termin fizjoterapia oznacza świadczenie usług wobec jednostek lub populacji osób mające na celu rozwijanie, utrzymywanie i przywracanie im maksymalnych zdolności ruchowych i funkcjonalnych. Fizjoterapia w chorobach neurologicznych jest wyjątkowo rozbudowana i zróżnicowana ze względu na bardzo szerokie spektrum patologii obwodowego i ośrodkowego układu nerwowego oraz posiada swoją specyfikę skupiającą się wokół kilku elementów, którymi są:

  • uszkodzenie struktury lub funkcji układu nerwowego,
  • wieloogniskowość objawów ruchowych lub tylko objawy ruchowe ściśle izolowane (np. bezwład całego ciała w porfirii i niedowład mięśni w przebiegu neuropatii uciskowej nerwu promieniowego),
  • różna ciężkość objawów (od bezpośredniego zagrożenia życia do nieznacznego zaburzenia na poziomie uczestnictwa),
  • skrajnie różny przebieg chorób i rokowania,
  • złożone zaburzenia ruchowe na poziomie funkcji ciała (np. zaburzenie schematu ciała) i aktywności (np. apraksja),
  • bardzo częste współistnienie innych niż ruchowe objawów uszkodzenia układu nerwowego, takich jak zaburzenia czucia głębokiego i powierzchniowego, zaburzenia telerecepcji, zaburzenia funkcji poznawczo-emocjonalnych.

Powyższe uwarunkowania wymuszają na fizjoterapeucie jednoczesne skupienie się na wszystkich czterech poziomach choroby (zaburzenia budowy, funkcji ciała, aktywności i uczestnictwa),1 ale także na wielu objawach, które wzajemnie się przenikają.

Najważniejsze miejsce w neurologii zajmuje leczenie ruchem, a fizykoterapia i masaż powinny w większości przypadków pełnić tylko rolę oddziaływań wspomagających i uzupełniających.

Cele fizjoterapii w neurologii

Podstawowe znaczenie dla przyjęcia strategii i celu fizjoterapii ma dokładne rozpoznanie neurologiczne rozumiane jako lokalizacja uszkodzenia oraz jednostka chorobowa. Stanowią one dla fizjoterapeuty punkt wyjścia do badania funkcjonalnego i do postępowania. Choroby neurologiczne można podzielić na cztery grupy z punktu widzenia podstawowych celów fizjoterapii. Są to:

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Cele fizjoterapii w neurologii

Podstawowe znaczenie dla przyjęcia strategii i celu fizjoterapii ma dokładne rozpoznanie neurologiczne rozumiane jako lokalizacja uszkodzenia oraz jednostka chorobowa. Stanowią one [...]

Strategie fizjoterapii w neurologii (samoistna i sterowana kompensacja, reedukacja)

Rozwiązaniem optymalnym dla realizacji celu leczenia jest zawsze przywrócenie lub utrzymanie stanu aktywności albo uczestnictwa w formie sprzed choroby, czyli na [...]

Mechanizmy oddziaływania fizjoterapii (mięśnie i przebudowa układu nerwowego)

Bezpośredni wpływ fizjoterapii jest ograniczony do mięśni poprzecznie prążkowanych, które człowiek uczy się zgodnie z wolą oraz później w sposób bardziej [...]

Fizjoterapia neurologiczna oparta na dowodach

Fizjoterapia, a szczególnie kinezyterapia to bodziec leczniczy generowany i dostarczany choremu przez drugiego człowieka i zależny od człowieka w zakresie wszystkich [...]

Fizjoterapia w udarze mózgu

Przytłaczająca ilość problemów ruchowych, na które cierpi chory po udarze mózgu skłania do opisania tylko niektórych, najważniejszych rekomendacji. Większość z nich [...]

Fizjoterapia w stwardnieniu rozsianym

Podstawą fizjoterapii w stwardnieniu rozsianym (SM) jest wyzwalanie rezerw efektorów i kompensacji zachowania oraz wyzwalanie zjawisk kompensacji w obrębie układu nerwowego. [...]

Fizjoterapia w chorobie Parkinsona

Postępowanie kinezyterapeutyczne musi jednocześnie uwzględniać zarówno ciągłe próby utrzymania i reedukacji prawidłowego ruchu (aktywności), jak i kompensację zachowania (funkcji ciała i [...]

Rdzeniowy zanik mięśni

Tak jak we wszystkich chorobach nerwowo-mięśniowych punktem wyjścia pracy fizjoterapeuty w rdzeniowym zaniku mięśni (SMA) jest dokładne zbadanie siły mięśniowej wszystkich [...]

Stwardnienie zanikowe boczne

Fizjoterapia chorych ze stwardnieniem zanikowym bocznym (SLA) jest postępowaniem szczególnym, wymagającym ostrożnego dawkowania wysiłku fizycznego tak, aby jego intensywność nie przekraczała [...]

Polineuropatie

Efekty fizjoterapii są w dużej mierze uzależnione od wyników przyczynowego leczenia neurologicznego. Neuropatie idiopatyczne, niektóre przypadki zespołu Guillaina-Barrego i inne niepoddające [...]

Choroby pierwotnie mięśniowe (dystrofia Duchenne’a, twarzowo-łopatkowo-ramienna, dystrofie obręczowo-kończynowe, zapalenie wielomięśniowe)

Choroby powyższe, mimo zróżnicowanego obrazu klinicznego i rokowania, posiadają wiele wspólnych cech wymuszających podobieństwa w postępowaniu.23,24

Neuropatie uciskowe nerwów rdzeniowych (dyskopatie)

Ta choroba cywilizacyjna spowodowana jest czynnikami mechanicznymi i bardzo rzadko są to inne przyczyny niż różnego stopnia wysunięcie jądra miażdżystego lub [...]

Podsumowanie

Głównym środkiem leczniczym współczesnej fizjoterapii neurologicznej jest ruch. Najlepiej, jeśli ruch jest aplikowany indywidualnie przez bezpośrednie oddziaływanie manualne. Aktywność fizyczna nie [...]