Udar w ciąży i połogu – wybrane zagadnienia

dr hab. n. med. Małgorzata Wiszniewska

Oddział Neurologiczny z Pododdziałem Leczenia Udarów Mózgu, Szpital Specjalistyczny im. Stanisława Staszica w Pile

Adres do korespondencji: dr hab. n. med. Małgorzata Wiszniewska, Oddział Neurologiczny z Pododdziałem Leczenia Udarów Mózgu, Szpital Specjalistyczny im. Stanisława Staszica w Pile, ul. Rydygiera 1, 64-920 Piła, e-mail: mpwisz@gmail.com

Ciąża i połóg to ważne czynniki ryzyka u kobiet w wieku rozrodczym. Częstą przyczyną chorób i zgonów wśród ciężarnych jest udar spowodowany rzucawką i stanem przedrzucawkowym. Kluczową rolę w leczeniu odgrywa jak najszybsze rozwiązanie ciąży za pomocą cięcia cesarskiego.

W ciąży dochodzi też do udaru niedokrwiennego na podłożu zakrzepowo-zatorowym z powodu chorób serca i zaburzeń krzepnięcia. Każdy udar w tej sytuacji jest szczególnym wyzwaniem dla neurologa. Ważne, aby pacjentka znalazła się w ośrodku mającym doświadczenie w leczeniu trombolitycznym, w którym znajduje się oddział intensywnej terapii i ginekologiczny.

Wprowadzenie

Udar mózgu jest jedną z najczęstszych przyczyn długotrwałej niesprawności wśród dorosłych. Ryzyko jego wystąpienia wzrasta z wiekiem – zapadalność na udar po 65 r.ż. sięga 8,1%.1,2 W populacji osób młodych (18-44 lata) zapadalność szacuje się na 0,8%.2 U młodych kobiet ciąża i połóg zwiększają ryzyko udaru. Częstość jego występowania szacuje się wówczas na 34 na 100 tys. porodów, podczas gdy u nieciężarnych wynosi 21 na 100 tys. kobiet.3-5 W ciąży (połogu) zdarza się rzadko, jest jednak ważną przyczyną chorób i zgonów wśród ciężarnych.6

Czynnikami ryzyka w tym okresie są najczęściej rzucawka i stan przedrzucawkowy.4-6 W ostatnich latach w Stanach Zjednoczonych zanotowano wzrost zapadalności na udar wśród kobiet przyjmowanych do szpitala przed porodem i po porodzie z 47 do 83%.7 Przyczyną tego stanu jest najprawdopodobniej starszy wiek ciężarnych i częstsze występowanie w ciąży nadciśnienia tętniczego.7 Czynnikami mogącymi doprowadzić do udaru w ciąży są również: zaburzenia w układzie krzepnięcia (naturalna przewaga aktywności układu krzepnięcia nad procesami fibrynolitycznymi w późnym okresie ciąży), trombofilia, zastój krwi żylnej, nagłe zmniejszenie objętości krwi po porodzie, zespół antyfosfolipidowy, kardiomiopatia ciężarnych i inne choroby serca, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, niedokrwistość, trombocytopenia, infekcja, transfuzja, krwotok poporodowy, zaburzenia wodno-elektrolitowe i inne rzadsze przyczyny.5,6,8,9 Udar może wystąpić na każdym etapie ciąży i połogu, jednak największe ryzyko towarzyszy pierwszym 2 tygodniom połogu. W tym samym czasie dochodzi do nagłego ubytku krwi, gwałtownych zmian hormonalnych, zmniejszenia liczby czynników przeciwkrzepliwych we krwi i zmian w ścianie naczyń krwionośnych.6,9,10

Cięcie cesarskie zwiększa ryzyko 3-12-krotnie.9 Migrenowe bóle głowy, zwłaszcza migrena z aurą, zwiększają ryzyko udaru niedokrwiennego i krwotocznego łącznie 17-krotnie, a związek z udarem niedokrwiennym jest jeszcze większy (OR 30,7, 95% CI: 17,...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Stan przedrzucawkowy i rzucawka

Stan przedrzucawkowy (preeklampsja) to stan, w którym u dotychczas zdrowej kobiety z prawidłowym ciśnieniem krwi rozwija się nadciśnienie – ciśnienie skurczowe [...]

Udar mózgu u ciężarnych – dane epidemiologiczne

Dane na temat udaru u ciężarnych różnią się w zależności od badań9 od 0,4 do 38,9 na 100 000 ciężarnych. Około 36% ciężarnych [...]

Patofizjologia udaru w rzucawce (stanie przedrzucawkowym)

W stanie przedrzucawkowym (rzucawce) łożysko produkuje cytokiny zapalne – czynniki wzrostu aktywujące ogólnoustrojową odpowiedź zapalną. Dochodzi do uszkodzenia śródbłonka naczyń, także [...]

Diagnostyka i leczenie udaru w rzucawce (stanie przedrzucawkowym)

Przy każdym podejrzeniu udaru ważną rolę odgrywa badanie neuroobrazowe. Najczęściej wykonywanym badaniem w ciąży jest tomografia komputerowa (TK). Ponieważ badana jest [...]

Opis przypadku 1

38-letnia kobieta w 32 t.c. skierowana na oddział neurologiczny z powodu porażenia połowiczego prawostronnego i drgawek uogólnionych. Wystąpiły one nagle, towarzyszyło im [...]

Opis przypadku 2

23-letnia kobieta w 37 t.c. skierowana na neurologię z powodu porażenia połowiczego prawostronnego i napadów drgawkowych. Drgawki wystąpiły nagle. Towarzyszyło im podwyższone [...]

Czy możliwe jest zastosowanie tkankowego aktywatora plazminogenu (rt-PA, alteplaza) w udarze niedokrwiennym mózgu w ciąży i połogu?

W charakterystyce produktu leczniczego (ChPL) alteplazy zapisano, że poród do 10 dni przed udarem jest przeciwwskazaniem do podania rekombinowanego tkankowego aktywatora plazminogenu [...]