Miopatie polekowe (część 2)

dr n. med. Anna Łusakowska

Katedra i Klinika Neurologii, Warszawski Uniwersytet Medyczny

Adres do korespondencji: dr n. med. Anna Łusakowska, Katedra i Klinika Neurologii, Warszawski Uniwersytet Medyczny, ul. Banacha 1a, 02-097 Warszawa, e-mail: alusakowska@wum.edu.pl

W pierwszej części publikacji dotyczącej miopatii polekowych omówiono statyny i inne leki hipolipemizujące, które są najczęstszą przyczyną polekowych zaburzeń mięśniowych. Niniejszy artykuł poświęcony jest pozostałym, rzadziej stosowanym lekom, które także mogą wywoływać objawy mięśniowe. Są to m.in. glikokortykosteroidy, leki przeciwwirusowe, antyarytmiczne i leki podawane w terapii padaczki. Ze względu na wagę kliniczną zagadnienia omówiono również hipertermię złośliwą, z uwzględnieniem oceny ryzyka wystąpienia objawów tego zespołu u pacjentów z różnymi chorobami mięśni.

Leki przeciwzapalne i immunosupresyjne

Glikokortykosteroidy (GKS) są powszechnie stosowane w wielu chorobach o podłożu zapalnym i autoimmunologicznym. Zazwyczaj stanowią lek pierwszego rzutu, a ich skuteczność wiąże się na ogół z długotrwałą terapią i dużymi dawkami. Działanie GKS jest wielokierunkowe, często nieswoiste. Poza bezspornie korzystnymi efektami w trakcie terapii GKS mogą wystąpić liczne działania niepożądane, np. miopatia charakteryzująca się przede wszystkim postępującym osłabieniem i zanikiem mięśni z zazwyczaj prawidłową aktywnością kinazy kreatynowej (CK – creatine kinase). Taka miopatia rozwija się także pod wpływem endogennych GKS wydzielanych w różnych patologicznych sytuacjach, jak sepsa, wyniszczenie, kwasica metaboliczna czy głodzenie.

Patomechanizm powodujący zanik mięśni pod wpływem GKS jest złożony i jeszcze nie w pełni poznany. GKS indukują procesy proteolityczne białek mięśniowych oraz zmniejszają intensywność ich syntezy. Katabolizm białek mięśniowych nasila się w wyniku wzrostu ekspresji tzw. atrogenów, natomiast zahamowanie procesów anabolicznych spowodowane jest przede wszystkim zaburzeniem funkcji czynników wzrostu, takich jak insulinopodobny czynnik wzrostu typu 1 (IGF-1 – insulin-like growth factor 1) i miostatyna. GKS hamują produkcję IGF-1, który stymuluje rozwój masy mięśniowej przez wzrost intensywności syntezy białek i nasilenie miogenezy. Miostatyna, której produkcja wzrasta pod wpływem GKS, hamuje rozwój i proliferację komórek satelitarnych oraz zmniejsza syntezę białek.1 Badanie elektromiograficzne (EMG) w miopatii posteroidowej wykazuje zmiany miopatyczne bez cech podrażnienia, a w biopsji mięśnia charakterystyczny jest zanik włókien typu 2. Objawy miopatii związanej z GKS ustępują po odstawieniu leku, należy jednak pamiętać o stopniowej redukcji dawek u pacjentów leczonych przewlekle GKS, aby uniknąć wtórnej niedoczynności kory nadnerczy.

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Leki przeciwzapalne i immunosupresyjne

Glikokortykosteroidy (GKS) są powszechnie stosowane w wielu chorobach o podłożu zapalnym i autoimmunologicznym. Zazwyczaj stanowią lek pierwszego rzutu, a ich skuteczność [...]

Leki stosowane w reumatologii

Używane w leczeniu zapalenia stawów chlorochina i hydroksychlorochina mogą powodować miopatię. Objawy osłabienia mięśni najczęściej narastają powoli i – co ważne [...]

Leki przeciwwirusowe, przeciwgrzybiczne i przeciwbakteryjne

U pacjentów zakażonych ludzkim wirusem niedoboru odporności (HIV – human immunodeficiency virus) i przyjmujących dłużej niż 6 miesięcy preparaty antyretrowirusowe, takie [...]

Leki antyarytmiczne

Amiodaron może powodować ksobne i dystalne osłabienie mięśni oraz dodatkowe objawy neurologiczne, jak: ataksja, dystalne zaburzenia czucia i drżenie kończyn. Występuje [...]

Leki przeciwpadaczkowe

W czasie leczenia karbamazepiną i fenobarbitalem może wystąpić bolesna miopatia o dość ostrym przebiegu. Powikłanie to jest rzadkie i bywa, że [...]

Inne leki i używki

Podczas przyjmowania leków przeciwnowotworowych, takich jak winkrystyna czy pochodne tretynoiny (używanej również do leczenia ciężkich postaci trądziku), mogą pojawić się bóle [...]

Nagłe zaburzenia mięśniowe spowodowane przez leki

Złośliwy zespół neuroleptyczny, obserwowany w przebiegu terapii lekami neuroleptycznymi, objawia się bardzo nasiloną sztywnością i hipertermią, zaburzeniami świadomości oraz nasilonymi objawami [...]

Hipertermia złośliwa

Pod wpływem wziewnych leków znieczulających: halotanu i jego pochodnych (izofluran, sewofluran, desfluran), a także suksametonium (sukcynylocholina), czyli depolaryzującego leku zwiotczającego, u [...]

Miejscowe uszkodzenie mięśni

Na koniec warto wspomnieć o miejscowym jatrogennym uszkodzeniu mięśni. Iniekcje domięśniowe leków (np. antybiotyków, lidokainy, benzodiazepin) lub np. opiatów u pacjentów uzależnionych [...]

Podsumowanie

Aby stwierdzić zależność między stosowaną terapią farmakologiczną a działaniami niepożądanymi ze strony mięśni, trzeba znać te działania, ich patomechanizm oraz czynniki [...]