Temat numeru

Zespół podciśnienia śródczaszkowego a popunkcyjny ból głowy

lek. Anna Kamieńska1
lek. Monika Król2
prof. dr hab. n. med. Joanna Zajkowska2
prof. dr hab. n. med. Eugeniusz Tarasów3

1Uniwersytecki Szpital Kliniczny w Białymstoku

2Klinika Chorób Zakaźnych i Neuroinfekcji, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku

3Zakład Radiologii, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku

Adres do korespondencji: prof. dr hab. n. med. Joanna Zajkowska, Klinika Chorób Zakaźnych i Neuroinfekcji UMB, ul. M. Skłodowskiej-Curie 24A, 15-276 Białystok; e-mail: zajkowsk@umwb.edu.pl

Zespół podciśnienia śródczaszkowego jest kliniczną postacią zmian objętości wewnątrzczaszkowej płynu mózgowo-rdzeniowego spowodowanych jego wyciekiem, występujących spontanicznie lub jatrogennie. Popunkcyjny ból głowy występuje dość często po punkcji lędźwiowej i w odróżnieniu od zespołu podciśnienia śródczaszkowego nie niesie ze sobą zmiany objętości struktur mózgu widocznej w badaniach obrazowych. Znajomość możliwych etiologii i przebiegu klinicznego zespołu, a przede wszystkim obrazów radiologicznych, pozwala na skuteczną diagnostykę i leczenie, które umożliwia całkowitą regresję zmian i ustąpienie objawów.

Wprowadzenie

Zespół podciśnienia śródczaszkowego (CSH – craniospinal hypotension) jest grupą objawów związanych z obniżeniem ciśnienia w jamie czaszki, prowadzących do zmian objętości struktur wypełniających czaszkę, które pojawiają się spontanicznie bądź są wywołane przeprowadzonymi zabiegami naruszającymi ciągłość opon mózgowo-rdzeniowych i wyciekiem płynu mózgowo-rdzeniowego (PMR) z jamy czaszki. Ubytek PMR powoduje zmniejszenie objętości wypełniającej czaszkę, co prowadzi do obniżenia struktur wewnątrzczaszkowych w stronę otworu wielkiego, ucisk lub przemieszczenie różnych struktur anatomicznych mózgu. Najważniejszą cechą zespołu podciśnienia jest powstanie nad półkulami mózgu przestrzeni podoponowej imitującej w badaniach obrazowych krwiaka bądź ropniaka.

Wiodącym objawem klinicznym podciśnienia śródczaszkowego jest tępy, głęboki, ortostatyczny ból głowy. Do innych objawów należą odchylenia w badaniu neurologicznym, między innymi porażenie nerwów czaszkowych, zaburzenia słuchu i widzenia, zawroty głowy. Metodą diagnostyczną z wyboru w przypadku podejrzenia zespołu podciśnienia śródczaszkowego jest rezonans magnetyczny (MR) z użyciem środka cieniującego. MR, łącznie z obrazem klinicznym, pozwala w większości przypadków na ustalenie ostatecznego rozpoznania. W leczeniu CSH stosowane są metody zarówno zachowawcze, takie jak spoczynek, nawodnienie i terapia glikokortykosteroidami, jak i przyczynowe, czyli zewnątrzoponowe nastrzyknięcia krwią własną, tzw. łata z krwi własnej (EBP – epidural blood patch).

Epidemiologia

Zespół podciśnienia śródczaszkowego pod względem etiologii dzielony jest na samoistne podciśnienie śródczaszkowe (SIH – spontaneous intracranial hypotension) oraz zespół jatrogenny, wywołany procedurami diagnostycznymi bądź leczniczymi prowadzącymi do wycieku PMR z jamy czaszki.

Samoistne podciśnienie śródczaszkowe występuje z częstością 5 przypadków na 100 000 osób, częściej u kobiet niż u mężczyzn (1,5:1). Szczyt zachorowań przypada na 4 dekadę życia, jednak pierwsze objawy zespołu mogą pojawić się już w dzieciństwie.1 ...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Etiologia

Podciśnienie śródczaszkowe jest klasyfikowane jako samoistne lub będące powikłaniem procedur diagnostycznych i leczniczych. Samoistne podciśnienie śródczaszkowe rozpoznawane jest w przypadkach, gdy [...]

Zespół podciśnienia śródczaszkowego a popunkcyjny ból głowy

Zespół popunkcyjnego podciśnienia śródczaszkowego bez przemieszczenia się struktur mózgowia występuje – w zależności od badań – w 1-30% przypadków, a ryzyko [...]

Patofizjologia

Poszczególne składowe zawartości jamy czaszki to tkanka mózgu (stanowiąca 80% objętości), krew (10%) oraz płyn mózgowo-rdzeniowy (10%).11 Zgodnie z teorią Monro [...]

Diagnostyka

U pacjenta z ortostatycznym bólem głowy w diagnostyce różnicowej należy uwzględnić zespół podciśnienia śródczaszkowego jako możliwą przyczynę objawów. W początkowym etapie [...]

Leczenie

W terapii CSH stosuje się zarówno leczenie zachowawcze, jak i przyczynowe. W pierwszym rzucie leczenia zachowawczego zastosowanie mają odpoczynek z utrzymywaniem [...]

Podsumowanie

Zespół podciśnienia śródczaszkowego często pozostaje niezdiagnozowany lub mylnie rozpoznany ze względu na niespecyficzność objawów i niedostateczne wykorzystanie metod diagnostyki radiologicznej. W [...]