Błędy w diagnostyce i leczeniu zaćmy

lek. Monika Łazicka-Gałecka1, lek. Tomasz Gałecki1, prof. dr hab. n. med. Jerzy Szaflik1, 2

1Samodzielny Publiczny Szpital Okulistyczny w Warszawie

2 Katedra i Klinika Okulistyki II Wydziału Lekarskiego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

Adres do korespondencji: prof. dr hab. n. med. Jerzy Szaflik, e-mail: jerzy@szaflik.pl

Przestrzeganie zasad postępowania od chwili zetknięcia się z chorym na zaćmę do czasu zakończenia jego obserwacji po operacji pozwoli uniknąć popełnienia błędów w diagnostyce i leczeniu tych chorych oraz powikłań okołooperacyjnych.

Zaćma to jeden z głównych powodów zgłaszania się pacjenta do okulisty, a jej usunięcie jest najczęściej wykonywanym zabiegiem chirurgicznym. Mimo to jej rozpoznawanie i proces leczenia w dalszym ciągu stanowią źródło wielu błędów i pomyłek. Może do nich dojść na każdym etapie postępowania z chorym – zarówno podczas wizyt poprzedzających operację, jak i w trakcie samego zabiegu oraz w okresie opieki pooperacyjnej.

Mimo przeprowadzenia licznych badań nie udowodniono dotychczas skuteczności jakiejkolwiek profilaktyki pierwotnej ani leczenia zachowawczego. Chirurgiczne usunięcie pozostaje jedyną skuteczną metodą leczenia zaćmy.

Wywiad

Największym problemem, a w związku z tym częstą przyczyną błędów popełnianych przez lekarza rozpoznającego zaćmę, jest wybranie najlepszego dla pacjenta momentu wykonania operacji. Często jest to wynik nieuświadomienia choremu wpływu zmętnienia soczewki na codzienne funkcjonowanie. W trakcie rozmowy należy ocenić wpływ objawów wzrokowych na jakość życia, zdolność do pracy, możliwość prowadzenia pojazdów, na sposób spędzania wolnego czasu, a także na widzenie w różnych warunkach oświetlenia. Kierowanie się jedynie ostrością wzroku mierzoną w gabinecie może prowadzić do zbyt późnej lub zbyt wczesnej kwalifikacji do zabiegu operacyjnego. Należy też uwzględnić efekt olśnienia, a także bardzo rzadko oceniane poczucie kontrastu.

Równie często bagatelizowane jest nastawienie pacjenta do operacji. Częstym błędem jest niedostateczne poinformowanie chorego o potencjalnych korzyściach płynących z zabiegu, ale również o ryzyku wystąpienia powikłań.

Niewystarczająco starannie zebrany wywiad w kierunku współwystępujących chorób ogólnych i okulistycznych oraz przebytych urazów (nawet w odległej przeszłości) może wpływać na rokowanie po zabiegu. Szczególnie ważne jest prawidłowe kontrolowanie nadciśnienia tętniczego i cukrzycy. Należy również wykluczyć stany, które mogą być czasowym przeciwwskazaniem do przeprowadzenia operacji zaćmy, takie jak:

  • świeżo przebyty zawał serca (w ostatnich 3 miesiącach)
  • niedawno przebyty udar mózgu (w ostatnich 6 miesiącach)
  • aktywne ostre stany zapalne.

Często pomijanym elementem wywiadu jest informacja o lekach przyjmowanych przez chorego. Szczególnie istotne znaczenie ma stałe stosowanie:

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Badanie przedmiotowe

Niedocenianą częścią badania przedmiotowego przeprowadzanego u pacjenta z zaćmą jest ocena współwystępujących patologii oka i aparatu ochronnego, mogących wpływać na końcowy wynik zabiegu.

Badania dodatkowe przygotowujące do operacji

Badania dodatkowe są nieocenionym źródłem informacji o stanie oka pacjenta. Ich wykonanie często pozwala uniknąć wielu błędów w trakcie kwalifikowania do operacji zaćmy [...]

Postępowanie przed operacją

Błędem jest nieuwzględnienie wskazań do profilaktyki przedoperacyjnej. Zagrożenie zakażeniem jest wskazaniem do zapobiegawczego podania antybiotyków miejscowo.15 Niesteroidowe leki przeciwzapalne należy zastosować [...]

Zabieg operacyjny

Na początku należy podkreślić, że powikłanie śródoperacyjne, choć jest zdarzeniem niepożądanym, nie zawsze powinno być uznawane za błąd w sztuce. Błędem jest [...]

Opieka pooperacyjna

Opieka pooperacyjna zaczyna się jeszcze przed opuszczeniem przez pacjenta bloku operacyjnego. Obowiązkiem chirurga oraz zespołu operującego jest ocena stabilności stanu ogólnego [...]

Podsumowanie

Operacja usunięcia zaćmy jest wprawdzie bardzo skuteczną i stosunkowo bezpieczną metodą leczenia, ogromna liczba takich zabiegów powoduje jednak, że nawet jeśli błędy [...]