Anizokoria u dzieci

dr n. med. Jolanta Strzelecka1, dr n. med. Tymon Skadorwa2,3

1Pododdział Neurologii, Oddział Neurochirurgii Szpitala Dziecięcego im. prof. J. Bogdanowicza w Warszawie

2Oddział Neurochirurgii Szpitala Dziecięcego im. prof. J. Bogdanowicza w Warszawie

3Zakład Anatomii Prawidłowej i Klinicznej CB Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

Adres do korespondencji: dr n. med. Jolanta Strzelecka, Oddział Neurochirurgii z Pododdziałem Neurologii, SZPZOZ im. prof. J. Bogdanowicza, ul. Niekłańska 4/12, Warszawa

Analiza szerokości źrenic jest podstawowym elementem badania neurologicznego. W warunkach prawidłowych obie źrenice są równe, a ewentualna różnica szerokości między nimi nie przekracza 1 mm. Wynik badania źrenic nabiera szczególnego znaczenia u najmłodszych dzieci, z którymi wiarygodna współpraca jest utrudniona, a często niemożliwa. Stwierdzenie anizokorii wymaga jak najszybszego ustalenia jej przyczyny i rozpoczęcia leczenia przez właściwego specjalistę.

Według definicji anizokorią nazywa się nierówność źrenic, gdy różnica szerokości wynosi 1 mm lub więcej. W ocenie neurologicznej i okulistycznej należy pamiętać, że nierówność ta najczęściej bywa jedynie objawem, a prawidłowo przeprowadzona diagnostyka pozwala w większości przypadków dotrzeć do jej przyczyny.

Podstawy anatomiczne

Szerokość źrenicy determinowana jest interakcją między częścią współczulną a przywspółczulną układu autonomicznego. Unerwiają one bowiem oba mięśnie regulujące szerokość źrenicy (rozwieracz i zwieracz, m. dilatator et m. sphincter pupillae). Aktywacja współczulna rozpoczyna się w podwzgórzu, skąd pobudzenie szlakiem podwzgórzowo-rdzeniowym dociera do ośrodka rzęskowo-rdzeniowego w rdzeniu kręgowym (neuromery C8-Th2). Następnie za pośrednictwem gałęzi łączących białych biegnie do pnia współczulnego, skąd drogą gałęzi zwoju szyjnego górnego – splotów szyjno-tętniczego wewnętrznego oraz jamistego i ocznego (tzw. włókna przedzwojowe) – stymulacja współczulna przenosi się na zwój rzęskowy. W zwoju tym następuje przełączenie synaptyczne i dalej drogą nerwów rzęskowych krótkich (tzw. włókna zazwojowe) pobudzenie dociera do mięśnia rozwieracza źrenicy.

Mięsień zwieracz źrenicy jest unerwiony przywspółczulnie. Zaopatrujące go włókna biorą początek w śródmózgowiu i do zwoju rzęskowego docierają drogą nerwu okoruchowego. Tak więc część przywspółczulna warunkuje skurcz mięśnia zwieracza, co powoduje zwężenie źrenicy, część współczulna zaś działa antagonistycznie – spowodowany jej aktywnością skurcz włókien mięśnia rozwieracza prowadzi do rozszerzenia źrenicy. Zaburzenia prawidłowej reakcji źrenic na światło najczęściej są następstwem zaburzeń neurologicznych.

U podłoża anizokorii leży nieprawidłowość odruchu źrenicy na światło. Zjawisko to polega na odruchowym (nieuświadomionym) zwężeniu źrenic w odpowiedzi na wzrost natężenia bodźca świetlnego (aktywacja włókien przywspółczulnych). Rozróżnia się w nim reakcję bezpośrednią (zwężenie źrenicy w oku oświetlanym) oraz konsensualną (zwężenie źrenicy przeciwstronnej do oświetlanego oka). W warunkach prawidłowych obie reakcje występują równolegle.

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Przyczyny anizokorii

Przyczyny anizokorii w wieku rozwojowym mają różnorodne podłoże. Wiąże się to z odrębnościami wynikającymi z szerokiego zakresu wieku – od okresu noworodkowego aż do [...]

Badania diagnostyczne

Dziecko ze stwierdzoną anizokorią najczęściej zgłasza się do neurologa. Ważne jest, aby wcześniej odbyła się wizyta u okulisty w celu przeprowadzenia diagnostyki różnicowej. [...]

Podsumowanie

Anizokoria jest objawem, który, niezależnie od wieku pacjenta, zwykle jest zauważany najpierw przez jego najbliższe otoczenie. Sytuacji tej sprzyja fakt, iż [...]