Minisympozjum – gastroenterologia

Celiakia chorobą o wielu obliczach

Anna Szaflarska-Popławska

Zakład Endoskopii i Badań Czynnościowych Przewodu Pokarmowego Wieku Rozwojowego Collegium Medicum im. L. Rydygiera w Bydgoszczy 

Adres do korespondencji: dr hab. n. med., prof. UMK Anna Szaflarska-Popławska Zakład Endoskopii i Badań Czynnościowych Przewodu Pokarmowego Wieku Rozwojowego Collegium Medicum im. L. Rydygiera w Bydgoszczy ul. M. Skłodowskiej-Curie 9, 85-094 Bydgoszcz e-mail: zendogasped@cm.umk.pl 

Pediatr Dypl. 2013;17(4):21-28

Słowa kluczowe

celiakia, nietolerancja glutenu, dieta bezglutenowa

Wprowadzenie

Celiakia jest jedną z najczęściej występujących nietolerancji pokarmowych związaną ze spożyciem glutenu zawartego w pszenicy, życie i jęczmieniu. Występuje u 1% ogółu populacji Europy i Stanów Zjednoczonych. Ma bardzo różnorodny obraz kliniczny, od przebiegu bezobjawowego do bardzo burzliwych objawów gastroenterologicznych lub spoza przewodu pokarmowego. Diagnostyka celiakii opiera się obecnie na badaniach genetycznych, serologicznych i biopsji jelita cienkiego. Dieta bezglutenowa, będąca leczeniem z wyboru, musi być stosowana przez całe życie.

Definicja

Celiakia jest chorobą ogólnoustrojową o podłożu immunologicznym wywołaną przez gluten i związane z nim prolaminy, występującą u osób predysponowanych genetycznie. Charakteryzuje się różnorodnymi objawami klinicznymi, obecnością swoistych przeciwciał w surowicy, haplotypu HLA-DQ2 lub HLA-DQ8 oraz enteropatią.1

Dane epidemiologiczne

Częstość występowania celiakii w populacji ogólnej szacowana na podstawie systematycznego przeglądu piśmiennictwa to 1 przypadek na 160 osób.2 Polskie badania populacyjne wskazują na podobną częstość występowania choroby w Polsce.3 W niektórych krajach europejskich (Dania, Finlandia, Szwecja) i w Stanach Zjednoczonych częstość występowania celiakii w ostatnich latach wyraźnie się zwiększa. Prawdopodobnie zjawisko to jest związane ze znacznym wpływem środowiska (teoria higieniczna) oraz zmianami w pszenicy i innych zbożach.4

Celiakia obecnie jest diagnozowana zarówno w wieku dziecięcym, jak i dorosłym. Częściej występuje u kobiet (2-2,5:1). Różnorodność objawów klinicznych sprawia, że rozpoznanie ustalane jest często z wieloletnim opóźnieniem, u dorosłych średnio po 9,7 roku od wystąpienia pierwszych objawów klinicznych i 5,8 roku od pierwszego kontaktu z lekarzem. Badania przesiewowe wskazują, że w niektórych krajach Europy Zachodniej na 5-10 chorych z celiakią niezdiagnozowaną przypada 1 z rozpoznaną chorobą.5

Postacie kliniczne

 Zgodnie z propozycją porządkującą nomenklaturę różnych postaci klinicznych celiakii obecnie wyróżnia się:

  • postać klasyczną przebiegającą z objawami zaburzeń wchłaniania jelitowego (warunkiem rozpoznania tej postaci choroby jest występowanie przynajmniej jednego z czterech objawów, takich jak: biegunka, stolce tłuszczowe, zmniejszenie masy ciała, zaburzenia wzrastania)
  • postać nieklasyczną z objawami klinicznymi ze strony przewodu pokarmowego innymi niż w postaci klasycznej i/lub z objawami spoza przewodu pokarmowego
  • postać subkliniczną przebiegającą bez objawów klinicznych skłaniających do diagnostyki w kierunku celiakii
  • postać asymptomatyczną, bez żadnych objawów klinicznych, nawet przy wnikliwym wywiadzie ukierunkowanym na diagnostykę celiakii
  • postać potencjalną, charakteryzującą się obecnością nieprawidłowych wyników testów serologicznych w kierunku celiakii u pacjenta z prawidłowym obrazem błony śluzowej jelita cienkiego (tab. 1).6

Obraz kliniczny

Różnorodne objawy ze strony przewodu pokarmowego u chorych na celiakię występują częściej u dzieci i mogą mieć różne nasilenie. Przewlekła biegunka, typowo z 1-4 na dobę obfitymi, tłuszczowymi stolcami o przykrym zapachu, dotyczy obecnie niespełna...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Diagnostyka celiakii

W 2009 roku w dokumencie National Institute for Health and Clinical Excellence zdefiniowano grupy pacjentów, u których powinny być wykonane badania przesiewowe w kierunku celiakii [...]

Leczenie celiakii

Leczeniem z wyboru w celiakii jest dieta bezglutenowa, a więc dieta eliminacyjna pozbawiona produktów zawierających pszenicę, żyto i jęczmień, stosowana przez całe życie. U dzieci i młodzieży [...]