Zaburzenia endokrynne

Zaburzenia kalcemiczne u dzieci

Przemysław Sikora

Klinika Nefrologii Dziecięcej Uniwersytetu Medycznego w Lublinie 

Adres do korespondencji: dr hab. n. med. Przemysław Sikora Klinika Nefrologii Dziecięcej UM w Lublinie Dziecięcy Szpital Kliniczny ul. Chodźki 2, 20-093 Lublin e-mail: przemyslaw.sikora@umlub.pl 

Pediatr Dypl. 2013;17(4):29-36

Słowa kluczowe

zaburzenia kalcemiczne, homeostaza wapniowa, hipokalcemia, hiperkalcemia

Wprowadzenie

Utrzymanie fizjologicznego stężenia wapnia w płynie pozakomórkowym odgrywa zasadniczą rolę w zachowaniu homeostazy organizmu, w tym przede wszystkim w prawidłowym funkcjonowaniu mięśni, nerwów oraz układu krzepnięcia. Dlatego też zarówno stany zmniejszonego, jak i zwiększonego stężenia wapnia w surowicy (hipo- i hiperkalcemii) należą do jednych z najważniejszych i najpoważniejszych w skutkach zaburzeń metabolizmu. Nic więc dziwnego, że w organizmie człowieka funkcjonują złożone i wzajemnie powiązane mechanizmy regulujące gospodarkę wapniową. Ich zrozumienie pozwala na właściwą interpretację wyników badań laboratoryjnych, ułatwia ustalenie rozpoznania oraz umożliwia wdrożenie odpowiedniego leczenia.

Wybrane aspekty kliniczne homeostazy wapniowej

Zawartość wapnia w poszczególnych strukturach organizmu jest nierównomierna. Aż 98% jego ogólnoustrojowych zasobów znajduje się w kościach, gdzie wraz z fosforem służy jako budulec, wchodząc w skład substancji mineralnej. Pozostałe 2% to wapń wewnątrzkomórkowy i pozakomórkowy pełniący rolę metaboliczną. Pierwszy z nich, mimo bardzo małych stężeń, nieprzekraczających 1 µmol/l, bierze udział w kluczowych procesach przekazywania sygnałów, aktywacji enzymów, pobudliwości czy kurczliwości komórek. Drugi znajduje się w płynie międzykomórkowym i osoczu, dzięki czemu jest dostępny dla rutynowej diagnostyki laboratoryjnej. Ponieważ ze względów metodologicznych większość laboratoriów analitycznych oznacza stężenie wapnia całkowitego w surowicy (osoczu), należy pamiętać, że w warunkach fizjologicznych jedynie jego połowa występuje w postaci zjonizowanej (Ca2+) i odpowiada za skutki biologiczne. Pozostała, „nieaktywna” część tworzy związki z różnymi substancjami, głównie z albuminami. W niektórych sytuacjach ich wzajemne proporcje mogą ulec zmianom i być powodem niewłaściwej interpretacji zaburzeń kalcemicznych. Klasycznym tego przykładem jest hipoalbuminemia, która prowadzi do zazwyczaj nieistotnego klinicznie zmniejszenia stężenia wapnia całkowitego w surowicy ze względu na utrzymanie Ca2+ na prawidłowym poziomie. W tym przypadku użyteczne jest obliczenie stężenia tzw. wapnia całkowitego skorygowanego względem stężenia albumin za pomocą jednego z poniższych wzorów:1

Wapń całkowity skorygowany [mg/dl] = stężenie oznaczonego wapnia całkowitego [mg/dl] + (4 – stężenie albumin w surowicy [g/dl]) × 0,8 

lub

Wapń całkowity skorygowany [mmol/l] = stężenie oznaczonego wapnia całkowitego [mmol/l] + (40 – stężenie albumin w surowicy [g/l]) × 0,02.

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Hipokalcemia

Hipokalcemia jest zaburzeniem elektrolitowym stosunkowo często stwierdzanym u dzieci, zwłaszcza w okresie noworodkowym.3 Rozpoznaje się ją wtedy, gdy stężenie wapnia całkowitego [...]

Hiperkalcemia

Za hiperkalcemię uznaje się stan, w którym stężenie wapnia całkowitego w surowicy przekracza 10,6 mg/dl (2,65 mmol/l), a u niemowląt 10,8 mg/dl (2,7 mmol/l).

Podsumowanie

Stany zaburzonej kalcemii stanowią istotny i stosunkowo często spotykany problem kliniczny u dzieci, zwłaszcza u najmłodszych. Chociaż w większości przypadków są [...]