Zasady postępowania w przypadku podejrzenia i rozpoznania ostrego zapalenia ucha środkowego u dzieci

lek. Justyna Tymińska1
prof. dr hab. n. med. Jacek Wysocki2,3

1Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej „Na Powstańców” w Ząbkach

2Katedra i Zakład Profilaktyki Zdrowotnej Uniwersytetu Medycznego im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu

3Specjalistyczny Zespół Opieki Zdrowotnej nad Matką i Dzieckiem w Poznaniu

Adres do korespondencji: lek. Justyna Tymińska, NZOZ „Na Powstańców”, ul. Powstańców 70A, 05-091 Ząbki; e-mail: justyminska@gmail.com

Wprowadzenie

Wczesne rozpoznanie i prawidłowe postępowanie terapeutyczne w ostrym zapaleniu ucha środkowego (OZUŚ) pozwalają na uniknięcie wystąpienia powikłań, z których najpoważniejsze mogą zagrażać życiu. Podstawowym warunkiem prawidłowego rozpoznania OZUŚ jest dobrze zebrany wywiad i właściwa otoskopowa ocena błony bębenkowej ucha. W leczeniu OZUŚ u niektórych pacjentów można zastosować opcję czujnego wyczekiwania, a w razie podjęcia decyzji o antybiotykoterapii podać jako lek pierwszego rzutu amoksycylinę w dużej dawce. W celu zapobiegania występowaniu OZUŚ należy informować rodziców o zaletach karmienia wyłącznie mlekiem matki do 6 miesiąca życia i wyeliminowania ekspozycji na dym tytoniowy oraz o możliwych do wykonania szczepieniach zalecanych.

Celem niniejszej pracy jest omówienie i przedstawienie zgodnych z aktualną wiedzą medyczną standardów postępowania w przypadku podejrzenia i rozpoznania zapalenia ucha środkowego u dzieci.

Definicja i częstość występowania OZUŚ

Ostre zapalenie ucha środkowego to proces zapalny wyściółki ucha środkowego charakteryzujący się nagłym początkiem i krótkim przebiegiem.1

Choroba ta należy do najczęstszych schorzeń wieku dziecięcego, występuje bowiem aż u około 50-85% dzieci do 3 roku życia,2 a szczyt zachorowań przypada na czas między 6 a 18 miesiącem życia.3,4

Etiologia

Ostre zapalenie ucha środkowego w ponad 95% przypadków jest poprzedzone wirusowym zakażeniem nosogardła,5,6 wywoływanym najczęściej przez syncytialne wirusy oddechowe, wirusy grypy i paragrypy, a także ryno- i koronawirusy.7

W ponad 60% przypadków wirusowego zakażenia nosogardła dochodzi do nadkażenia bakteryjnego, które w Polsce powodowane jest najczęściej przez Streptococcus pneumoniae (24% wszystkich przypadków nadkażeń). Pozostałe bakterie wymieniane w piśmiennictwie to w kolejności występowania: Haemophilus influenzae (11%), Moraxella catarrhalis (3%) i Streptococcus pyogenes (2%), a także paciorkowce z grupy A i B, gronkowce złociste, pałeczka ropy błękitnej i bakterie beztlenowe.1,6 Do kolonizacji nosogardła przez różne mikroorganizmy, w tym chorobotwórcze, dochodzi już po urodzeniu. Zjawisku temu dodatkowo sprzyjają zakażenie wirusem grypy oraz przebywanie w placówce opiekuńczej (żłobku, przedszkolu lub domu dziecka), co potwierdziły wyniki badań epidemiologicznych przeprowadzonych w latach 2000-2001 wśród warszawskich dzieci uczęszczających do żłobka lub przedszkola w okresie zimowym, które wykazały, że aż 60% dzieci było nosicielami Streptococcus pneumoniae.8

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Definicja i częstość występowania OZUŚ

Ostre zapalenie ucha środkowego to proces zapalny wyściółki ucha środkowego charakteryzujący się nagłym początkiem i krótkim przebiegiem.1

Czynniki ryzyka

Wśród czynników predysponujących do wystąpienia OZUŚ u dzieci należy przede wszystkim wymienić upośledzenie funkcji trąbki słuchowej, wiek między 6 a 18 [...]

Rozpoznanie

Zgodnie z rekomendacjami postępowania w pozaszpitalnych zakażeniach układu oddechowego z 2010 roku wydanymi w ramach działalności Narodowego Programu Ochrony Antybiotyków do [...]

Różnicowanie

Jedną z najważniejszych jednostek chorobowych, z którą należy różnicować OZUŚ, jest wysiękowe zapalenie ucha środkowego (WZUŚ). Rozróżnienie tych dwóch jednostek chorobowych [...]

Leczenie

Rozważania na temat leczenia należy rozpocząć od spostrzeżenia, że u większości dzieci z ostrym zapaleniem ucha środkowego, u których nie zastosowano [...]

Powikłania

Mimo że w dobie szerokiego dostępu do antybiotyków rzadko mamy do czynienia z powikłaniami OZUŚ, wymagają one omówienia, ponieważ stanowią zagrożenie [...]

Profilaktyka

Zgodnie z założeniem, że lepiej zapobiegać, niż leczyć, lekarz powinien poinformować rodziców o sposobach zapobiegania występowaniu OZUŚ u ich dzieci. Przede [...]

Podsumowanie

Ostre zapalenie ucha środkowego jest jedną z najczęstszych chorób wieku dziecięcego. Lekarze podstawowej opieki zdrowotnej powinni prawidłowo rozpoznawać i leczyć dzieci [...]