Noworodek w ambulatorium

Redaktor działu: dr hab. n. med. Agnieszka Kordek, prof. nadzw. PUM Klinika Patologii Noworodka Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie

Problemy okulistyczne związane z okresem noworodkowym

lek. Ewelina Lachowicz
dr hab. n. med., prof. PUM Monika Modrzejewska

Katedra i Klinika Okulistyki Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie, Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny nr 2

Adres do korespondencji: lek. Ewelina Lachowicz, Katedra i Klinika Okulistyki PUM, al. Powstańców Wielkopolskich 72, 70-111 Szczecin; e-mail: ewelinalachowicz@wp.pl

Wprowadzenie

Wiele chorób narządu wzroku u dzieci ujawnia się już w okresie noworodkowym. Możliwości i skuteczność ich właściwego leczenia zależą w dużym stopniu od wczesnego rozpoznania zmian chorobowych, najlepiej w ciągu pierwszych trzech miesięcy życia. Lekarz neonatolog, pediatra i lekarz rodzinny z uwagi na wczesny kontakt z dzieckiem mogą rozpoznać objawy różnych chorób okulistycznych i zadecydować o odpowiednim postępowaniu terapeutycznym. Należy pamiętać, że u dzieci do 7 roku życia choroba oczu powoduje nie tylko pogorszenie ostrości wzroku, ale także zaburzenia rozwoju widzenia, których wyrazem może być niedowidzenie z nieużywania, brak widzenia obuocznego lub częściowe widzenie obuoczne, a także zez. Wiedza na temat schorzeń narządu wzroku u noworodków wielokrotnie decyduje o dalszych losach dziecka.

Z uwagi na częste występowanie wrodzonych i nabytych schorzeń narządu wzroku autorzy na podstawie własnych obserwacji omawiają najczęściej występujące problemy oraz pierwszą pomoc i postępowanie w objawach ocznych u noworodków.

Jak się upewnić, że nie ma pilnych wskazań do konsultacji okulistycznej?

Dziecko zawsze powinno zostać zbadane przez okulistę, jeśli pojawią się niepokojące objawy ze strony narządu wzroku. Takie postępowanie pozwoli na wczesne rozpoznanie schorzeń okulistycznych i podjęcie właściwego leczenia. Częste problemy okulistyczne w poszczególnych grupach wiekowych przedstawiono w tabeli 1.

Rozwój widzenia: co dziecko widzi w 3 pierwszych miesiącach życia

W momencie urodzenia wzrok jest jednym z najsłabiej rozwiniętych zmysłów. Przez większą część dnia dziecko śpi, natomiast w okresie czuwania powieki są zazwyczaj zamknięte. Pierwsze reakcje wzrokowe można obserwować już w 1 miesiącu życia. Początkowo noworodek zaczyna zwracać uwagę na źródło światła i obracać w jego kierunku głowę i gałki oczne. Pod koniec 1 miesiąca życia dziecko wodzi wzrokiem w poziomie za przedmiotami. Niemowlę w wieku 2-3 miesięcy powinno nawiązywać kontakt wzrokowy i odpowiadać mimiką. Jest to ważny objaw świadczący o prawidłowym rozwoju widzenia.1

Noworodkowe badanie narządu wzroku

Wszystkie niemowlęta powinny przejść badanie oczu w ramach rutynowo wykonywanego po urodzeniu badania przedmiotowego. Wstępną ocenę narządu wzroku może przeprowadzić również lekarz neonatolog. Możliwości badania oczu w tym okresie są ograniczone, początkowa ocena może być z powodzeniem przeprowadzona przez pediatrę i dotyczy głównie zmian anatomicznych w narządzie wzroku. Należy zwrócić uwagę na reakcje dziecka na źródło światła, wodzenie wzrokiem za przedmiotem oraz prawidłową budowę zewnętrznych struktur oka (ubytki powiek, zwężenie szpary powiekowej, zrośnięcie brzegów powiek, zmarszczka nakątna), drożność dróg łzowych, a także symetrię i położenie gałek ocznych (małoocze, bezocze, guzy).

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Jak się upewnić, że nie ma pilnych wskazań do konsultacji okulistycznej?

W momencie urodzenia wzrok jest jednym z najsłabiej rozwiniętych zmysłów. Przez większą część dnia dziecko śpi, natomiast w okresie czuwania powieki [...]

Rozwój widzenia: co dziecko widzi w 3 pierwszych miesiącach życia

W momencie urodzenia wzrok jest jednym z najsłabiej rozwiniętych zmysłów. Przez większą część dnia dziecko śpi, natomiast w okresie czuwania powieki [...]

Uszkodzenie okołoporodowe

Urazy okołoporodowe narządu wzroku występują najczęściej u noworodków po porodach kleszczowych lub z użyciem próżnociągu. Stwierdzane są również u dzieci z [...]

Retinopatia wcześniacza

Retinopatia wcześniacza (ROP) jest główną przyczyną ślepoty u dzieci w Polsce. Etiopatogeneza choroby jest związana z zaburzeniem równowagi między procesami oksydacyjnymi [...]

Leukokoria

Leukokoria, czyli objaw białej źrenicy, jest jednym z objawów okulistycznych polegającym na pojawieniu się białego refleksu źrenicznego, zamiast prawidłowego czerwonego, w [...]

Siatkówczak

Retinoblastoma jest najczęstszym guzem wewnątrzgałkowym u dzieci. Może występować jako postać dziedziczna (rzadziej, przeważnie zmiany obuoczne, wieloogniskowe, występuje rodzinnie lub jako [...]

Wrodzone infekcje oczu

Zakażenia wewnątrzmaciczne i okołoporodowe mogą powodować uszkodzenie gałki ocznej. Do zakażenia płodu może dojść w czasie ciąży przez łożysko, z układu [...]

Zapalenie oczu noworodków

Infekcje oczu u noworodków obejmują wszystkie przypadki zapalenia w 1 miesiącu życia. Wywołane są przez różne czynniki, a na podstawie obrazu [...]

Czerwone oko – leczyć czy skierować do okulisty?

Objawy czerwonego oka są zaliczane do pilnych stanów okulistycznych, zwykle wymagających konsultacji okulistycznej w ciągu jednego dnia. Główne przyczyny to wylew [...]

Drogi odprowadzające łzy

Niedrożność przewodu nosowo-łzowego jest jednym z najczęściej występujących zaburzeń narządu wzroku u noworodków i wynika z braku samoistnego pęknięcia przy porodzie [...]

Zaćma

Zaćma polega na zmętnieniu soczewki powodującym pogorszenie ostrości wzroku. Etiopatogeneza związana jest z czynnikami dziedzicznymi, zakażeniami wewnątrzmacicznymi (różyczką, cytomegalią, opryszczką, toksoplazmozą), [...]

Jaskra wieku dziecięcego – czy jest to problem?

Jaskra jest grupą chorób związanych z podwyższonym ciśnieniem wewnątrzgałkowym prowadzącym do niedokrwienia i uszkodzenia nerwu wzrokowego (nerwu II) z następowym powstaniem ubytków [...]

Zez – czy jest stanem nagłym?

Zez rzadko występuje u noworodków. Po urodzeniu lub w 1 miesiącu życia u dziecka może występować zez niemowlęcy (zbieżny wrodzony, o [...]

Podsumowanie

Obserwacja noworodków w kierunku zmian okulistycznych jest niezwykle istotna. Zaburzenia czynności narządu wzroku wieku noworodkowego mogą prowadzić do nieodwracalnych powikłań. Stwierdzenie [...]