Temat numeru

Moczenie nocne u dzieci

prof. dr hab. n. med. Danuta Zwolińska
dr n. med. Anna Medyńska

Katedra i Klinika Nefrologii Pediatrycznej, Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu

Adres do korespondencji: prof. dr hab. n. med. Danuta Zwolińska, Katedra i Klinika Nefrologii Pediatrycznej Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, ul. Borowska 213, 50-556 Wrocław; e-mail: danuta.zwolinska@umed.wroc.pl

Wprowadzenie

Moczenie nocne (MN) jest bardzo częstym zjawiskiem, stwarzającym poważne problemy nie tylko dziecku, ale i całej jego rodzinie. Jego skutkiem mogą być istotne zaburzenia emocjonalne i psychospołeczne (rodzina dysfunkcyjna).

Przypadłość ta towarzyszy ludzkości od zarania dziejów. Pierwsze doniesienie o MN i próbach leczenia pochodzi z 1500 r. p.n.e i zostało zamieszczone w papirusie Ebersa. W późniejszych latach (A.D. 77) Pliniusz Starszy w swojej „Historii naturalnej” wzmiankował również o tym problemie, zalecając dodatek gotowanej myszy do pożywienia moczących się dzieci. Pierwszy duży rozdział poświęcony MN ukazał się w podręczniku o chorobach dzieci, autorstwa Paulusa Bagellardusa z Padwy, w 1472 roku. Autor przekazał w nim wiele cennych informacji dotyczących przebiegu naturalnego schorzenia, podkreślając, że jest ono wielkim zmartwieniem zarówno dla dzieci, jak i ich opiekunów.1

Z biegiem lat wraz z postępem wiedzy zmieniały się poglądy na etiopatogenezę MN, co przyczyniło się do zmiany postępowania z pacjentem moczącym się w nocy. Aby zrozumieć przyczyny MN i odpowiednio im przeciwdziałać, należy zrozumieć mechanizmy związane z fizjologią oddawania moczu.

Neurofizjologia oddawania moczu

Oddawanie moczu jest złożonym aktem odruchowym, podlegającym świadomej kontroli ośrodkowego układu nerwowego (OUN). Prawidłowy przebieg mikcji zapewnia właściwa budowa dolnych dróg moczowych i ich prawidłowe unerwienie. Jeśli którykolwiek z tych elementów jest uszkodzony lub nieprawidłowo funkcjonuje, pojawiają się różnorodne zaburzenia w oddawaniu moczu.

Ośrodki korowej kontroli mikcji zlokalizowane są głównie w płatach czołowych, odbierają one bodźce z niższych pięter układu nerwowego przez podwzgórze, śródmózgowie i most. Ośrodek odruchu mikcji znajduje się w odcinku krzyżowym rdzenia w segmentach S2-S4, w których położone są komórki macierzyste dla unerwienia przywspółczulnego. Unerwienie sympatyczne pochodzi z segmentów Th11 do L2. W pęcherzu moczowym i cewce – w określonych miejscach – znajdują się neuroreceptory dla obu układów (adrenergiczne, cholinergiczne) oraz receptory czuciowe. Pobudzenie receptorów warunkuje przekazywanie impulsów do- i odśrodkowo do odpowiednich ośrodków OUN, z których zwrotnie płyną bodźce do pęcherza moczowego i cewki moczowej.2 Prawidłowe wzajemne oddziaływanie między dolnymi drogami moczowymi a układem nerwowym, warunkujące pełną kontrolę nad mikcją, nie jest nam dane od urodzenia. Dochodzi do niego stopniowo wraz z rozwojem dziecka. W okresie niemowlęcym mikcja jest skutkiem prostego łuku odruchowego z rdzenia kręgowego. Wraz z wiekiem zwiększa się objętość pęcherza moczowego z jednoczesnym zmniejszeniem częstości oddawanego moczu. Niemowlęta oddają mocz około 30 razy na dobę, dziecko w wieku szkolnym – około 6 razy na dobę. Do pełnej korowej kontroli mikcji dochodzi między 3 a 5 rokiem życia, zależnie od osobniczych predyspozycji. Przyjmuje się, że dziewczynki uzyskują kontrolę nad mikcją szybciej niż chłopcy.3,4

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Definicje

Zgodnie z definicją przyjętą przez komitet standaryzacji International Children’s Continence Society (ICCS) moczenie nocne (enuresis) jest formą przerywanego nietrzymania moczu (nocturnal [...]

Epidemiologia

Moczenie nocne jest najczęstszym, po schorzeniach alergicznych, przewlekłym problem zdrowotnym u dzieci. Z badań epidemiologicznych wynika, że występuje ono u 5-15% [...]

Etiopatogeneza

Etiopatogeneza moczenia nocnego jest zróżnicowana, dlatego też ważne są jak najwcześniejsza diagnostyka i szybkie wdrożenie odpowiedniego leczenia. Podstawową przyczyną moczenia nocnego [...]

Nocna poliuria

Fizjologicznie nerki wydzielają mocz w cyklu dobowym związanym z rytmicznym uwalnianiem wazopresyny (ADH), większym w godzinach nocnych, co powoduje zwiększenie resorpcji [...]

Zmniejszenie czynnościowej objętości pęcherza moczowego

<<>>

Moczenie nocne niemonosymptomatyczne

Moczenie niemonosymptomatyczne występuje u dzieci na podłożu wrodzonych i nabytych chorób układu moczowego i/lub nerwowego. Może też być związane z różnymi [...]

Wpływ moczenia nocnego na dziecko i jego rodzinę

Moczenie nocne wywiera niekorzystny wpływ na funkcjonowanie psychospołeczne nie tylko dotkniętych nim dzieci, ale również całej jego rodziny.27 Problem jest tym [...]

Diagnostyka moczenia nocnego

Diagnostyka moczenia nocnego obejmuje:

Leczenie

Na przestrzeni dziejów stosowano rożne metody, należały do nich: letnia woda z grzebieniem kurzym i wino z jądrami zająca, posypywanie pościeli [...]

Podsumowanie

Moczenie nocne jest częstym schorzeniem wieku rozwojowego. Choć świadomość rodziców o jego niekorzystnych skutkach i konieczności leczenia jest zdecydowanie większa niż [...]