Uczulenie na jad owadów u dzieci

dr hab. n. med. Ewa Cichocka-Jarosz

Klinika Chorób Dzieci Katedry Pediatrii UJ CM w Krakowie

Adres do korespondencji: Ewa Cichocka-Jarosz, Klinika Chorób Dzieci Katedry Pediatrii UJ CM, ul. Wielicka 265, 30-663 Kraków; e-mail: mijarosz@cyf-kr.edu.pl

Alergia na jad owadów – oznaczająca indywidualną nadwrażliwość organizmu na związki zawarte w jadzie – nie ma charakteru wrodzonego, nie podlega też dziedziczeniu. Z reguły ma charakter ekspozycyjny, czyli nabywa się ją przez narażenie na użądlenia. Leczenie tego typu uczulenia polega na odpowiedniej immunoterapii.

Wprowadzenie

Uczulenie na jad owadów oznacza indywidualną nadwrażliwość organizmu na związki zawarte w jadzie i kojarzy się z wystąpieniem u niektórych osób uczulonych objawów po użądleniu przez pojedynczego owada danego gatunku. Celem niniejszej pracy jest przybliżenie pediatrom zagadnień związanych z epidemiologią i problemami klinicznymi dotyczącymi odczynów po użądleniu (systemowe/uogólnione reakcje alergiczne po użądleniach osy i pszczoły występują u dzieci rzadziej niż u dorosłych i mają z reguły łagodniejszy przebieg), podstawami diagnostyki (wymagają jej tylko te dzieci, które ze względu na ciężkość reakcji są potencjalnymi kandydatami do odczulania, a celem diagnostyki jest potwierdzenie reakcji alergicznej zależnej od IgE) i leczenia – immunoterapia jest zalecana jako bezpieczna i wysoce skuteczna metoda leczenia przyczynowego u wszystkich dzieci uczulonych na jad owadów błonkoskrzydłych, u których po użądleniu wystąpiła uogólniona/systemowa reakcja alergiczna w stopniu umiarkowanym do ciężkiego.

Co nas uczula – kilka słów na temat entomologii

Owady wywołujące reakcje alergiczne w populacji europejskiej należą do rzędu błonkoskrzydłych (Hymenoptera) i obejmują takie gatunki, jak osa zwyczajna (Vespula vulgaris), pszczoła miodna (Apis mellifera), szerszeń (Vespa crabro) i trzmiel (Bombus) (ryc. 1). Dodatkowo w basenie Morza Śródziemnego przyczyną uczulenia są klecanki (Polistes) z rodziny osowatych. W europejskiej strefie klimatycznej – w odróżnieniu od innych kontynentów – owady pozostałych gatunków, np. mrówki, nie stanowią istotnej przyczyny reakcji alergicznych.

Alergeny zawarte w jadzie owadów odpowiedzialne za wywoływanie reakcji alergicznych są pod względem chemicznym głównie białkami lub glikoproteinami. Wśród nich największe znaczenie mają tzw. alergeny główne, czyli te, w przypadku których u >50% uczulonych osób stwierdza się swoiste IgE. Więcej alergenów głównych zidentyfikowano w jadzie pszczoły (według nomenklatury Allergen Sub-Committee of the World Health Organization and International Union of Immunological Societes (www.allergen.org): Api m 1, Api m 2, Api m 3, Api m 4, Api m 5, Api m 10), niż w jadzie osy: Ves v 1 i Ves v 5.1

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Co nas uczula – kilka słów na temat entomologii

Epidemiologia alergii na jad owadów u dzieci

Alergia na jad owadów nie ma charakteru wrodzonego, nie podlega też dziedziczeniu. Szczególnie w przypadku alergii na jad pszczoły ma charakter [...]

Obiektywne objawy kliniczne – najważniejszy aspekt

Obiektywna, oparta na mierzalnych parametrach ocena reakcji po użądleniu odgrywa kluczową rolę, ponieważ stanowi podstawę podejmowania dalszych decyzji diagnostycznych i terapeutycznych. [...]

Zasady i możliwości diagnostyki

Diagnostyka alergii na jad owadów powinna pozostawać w gestii doświadczonego alergologa, najlepiej w ośrodku specjalizującym się w opiece nad tą szczególną [...]

Decyzje terapeutyczne – co je warunkuje

Leczeniem przyczynowym ciężkich uogólnionych lub systemowych reakcji alergicznych (stopień III-IV wg Muellera) wywołanych użądleniami przez owady błonkoskrzydłe jest immunoterapia alergenowa za [...]

Zasady i możliwości leczenia

Podstawowym mechanizmem uruchamianym przez immunoterapię alergenową, bez względu na rodzaj stosowanego alergenu, jest indukcja tolerancji immunologicznej. Proces ten rozpoczyna się w [...]

Sposoby monitorowania

Ze względu ma brak markerów laboratoryjnych korespondujących ze skutecznością leczenia podstawą monitorowania odpowiedzi na immunoterapię jest test ekspozycyjny, co w przypadku [...]

Jakość życia jest ważna

Coraz bardziej docenianym aspektem wielu chorób jest ich wpływ na jakość życia. W przypadku, gdy choroba dotyczy dziecka, ma ona wpływ [...]

Rokowanie

Dobre rokowanie w alergii na jad owadów u dzieci wynika z:

Sytuacje szczególne

Reakcja dwufazowa oznacza nawrót objawów anafilaksji w czasie 1-72 godzin (najczęściej kilku godzin) od reakcji początkowej. Częstość reakcji dwufazowych u dzieci [...]