Wyrównanie niedoborów żywieniowych – kiedy jest potrzebne?

prof. dr hab. n. med. Janusz Książyk

Klinika Pediatrii, Żywienia i Chorób Metabolicznych, Instytut „Pomnik-Centrum Zdrowia Dziecka”, Warszawa

Adres do korespondencji: prof. dr hab. n. med. Janusz Książyk, Klinika Pediatrii, Żywienia i Chorób Metabolicznych, Instytut „Pomnik-Centrum Zdrowia Dziecka”, al. Dzieci Polskich 20, 04-730 Warszawa; e-mail: j.ksiazyk@ipczd.pl

Niedobory żywieniowe mogą być konsekwencją wielu zaburzeń, dlatego w planowaniu ich wyrównania niezbędne jest poznanie prowadzących do nich chorób czy nieprawidłowości.

Wprowadzenie

W artykule przedstawiono zasady rozpoznawania niedoborów żywieniowych, które są wspólne dla wszystkich chorób przewlekłych, z ogólnym omówieniem postępowania na przykładzie przewlekłych chorób zapalnych jelit i mukowiscydozy. Osobno przedstawiono problem karmionych piersią noworodków (niemowląt) z grupy ryzyka wystąpienia niedoborów.

Zaburzenia prowadzące do niedoborów żywieniowych

Lista tych zaburzeń jest bardzo długa, ale przyczyny można pogrupować w następujący sposób:

  • mniejsze od wymaganego spożycie pokarmów
    • na przykład jadłowstręt psychiczny, wady anatomiczne (takie jak rozszczep podniebienia)
    • noworodek spożywający niewystarczającą objętość pokarmu
  • niepełnowartościowa dieta
    • na przykład niezbilansowana dieta wegańska, zaniedbanie
  • zaburzenia trawienia i wchłaniania w przewodzie pokarmowym
    • na przykład mukowiscydoza, alergia pokarmowa, wrodzona biegunka
  • choroby przewlekłe
    • na przykład choroba Leśniowskiego-Crohna, stany po resekcji jelit, choroba nowotworowa
  • stany katabolizmu
    • na przykład choroba oparzeniowa, stany po rozległych zabiegach chirurgicznych
  • wrodzone choroby metaboliczne
    • na przykład niedoborowa dieta przy konieczności stosowania diety eliminacyjnej.

Ocena stanu odżywienia

Niezależnie od przyczyny przed podjęciem leczenia konieczna jest ocena stanu odżywienia. Polega ona na:

  • zebraniu wywiadu dotyczącego trwającego lub przebytego procesu chorobowego, ilości i jakości spożywanego pokarmu (diety) w przeszłości i obecnie, przyjmowanych leków
  • przeprowadzeniu badania fizykalnego
  • ocenie antropologicznej (pomiary długości ciała/wzrostu dziecka, masy ciała, obwodów itd.), z odniesieniem do znanych wyników z przeszłości w celu oceny dynamiki zmian
  • badaniach laboratoryjnych, takich jak:
    • morfologia krwi, stężenie ferrytyny w kierunku niedokrwistości z niedoboru żelaza (trzeba pamiętać, że stężenie ferrytyny może być podwyższone w stanach zapalnych)
    • niedobór witaminy B12 (weganie bez wystarczającej suplementacji)
    • stężenie albumin (czas półtrwania 2-3 tygodnie, co ogranicza przydatność metody w ostrych stanach niedożywienia)
    • stężenie prealbuminy (czas półtrwania 2 dni); może być przydatne w ocenie wczesnej fazy niedożywienia
    • stężenie witamin rozpuszczalnych w tłuszczach
    • stężenie cynku (Zn)
    • stężenia fosforanów i potasu
  • badaniach radiologicznych, czyli:
    • ocenie wieku kostnego
    • ocenie mineralizacji kości (DXA) u starszych dzieci.

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Zaburzenia prowadzące do niedoborów żywieniowych

Lista tych zaburzeń jest bardzo długa, ale przyczyny można pogrupować w następujący sposób:

Postępowanie w niedoborach żywieniowych

W razie niewystarczających przyrostów masy ciała niemowlęcia (noworodka) karmionego piersią pierwszym krokiem powinno być uzyskanie porady pediatry i doradcy laktacyjnego, aby [...]

Podsumowanie

W zaburzeniach stanu odżywienia z koniecznością wyrównania niedoborów należy się kierować zasadą, że postępowanie lekarskie (dietetyczne) musi być poprzedzone rozpoznaniem przyczyny [...]