Noworodek w ambulatorium

Redaktor działu: prof. dr hab. n. med. Agnieszka Kordek
Klinika Patologii Noworodka Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie

Zakażenie układu moczowego u noworodka – kilka refleksji nefrologa

dr n. med. Tomasz Jarmoliński

Katedra i Klinika Transplantacji Szpiku, Onkologii i Hematologii Dziecięcej Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu

Adres do korespondencji: dr n. med. Tomasz Jarmoliński, Katedra i Klinika Transplantacji Szpiku, Onkologii i Hematologii Dziecięcej Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, ul. Borowska 213, 50-556 Wrocław; e-mail: tjarmo@wp.pl

Zakażenie układu moczowego u noworodków to problem zarówno neonatologów leczących ciężko chorych małych pacjentów oddziałów intensywnej terapii noworodka, jak i pediatrów pracujących w lecznictwie otwartym i na oddziałach dziecięcych. Podstawową rolę w rozpoznaniu odgrywają badania moczu. Biorąc pod uwagę znaczne ryzyko uzyskania wyników fałszywie dodatnich, szczególną uwagę należy zwrócić na odpowiedni sposób pobrania materiału. Leczenie i diagnostyka obrazowa powinny się opierać na zaleceniach gremiów eksperckich, nie zaś na miejscowych zwyczajach ani indywidualnych odczuciach.

Wprowadzenie

Zakażenie układu moczowego (ZUM) to stan, w którym namnażanie drobnoustrojów w różnych odcinkach tego układu prowadzi do miejscowej i ogólnej reakcji zapalnej, powodującej objawy podmiotowe i przedmiotowe oraz nieprawidłowości w badaniach dodatkowych. U dzieci starszych, w zależności od obrazu klinicznego związanego z umiejscowieniem i nasileniem zakażenia, rozpoznaje się różne jego postacie: bezobjawową bakteriurię, bezobjawowe ZUM, zapalenie pęcherza i cewki moczowej (inaczej: zespół pęcherzowo-cewkowy, zakażenie dolnego odcinka układu moczowego) oraz ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek (OOZN; jego synonimem spotykanym w piśmiennictwie jest ZUM z gorączką, urinary tract infection with fever). U noworodków i niemowląt podział ten nie ma praktycznego znaczenia i każde potwierdzone ZUM z objawami ogólnymi należy traktować jak ostre bakteryjne cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek, czyli OOZN. W tej grupie wiekowej, ze względu na nieswoiste objawy i skąpoobjawowy niekiedy przebieg, wyjątkowe znaczenie ma prawidłowa interpretacja wyników badań moczu, niezbędnych do ustalenia rozpoznania, uwzględniająca czynniki wpływające na czułość i swoistość oznaczeń. Jest to szczególnie istotne w kontekście znaczenia szybkiego rozpoznania i właściwego leczenia dla powikłań ostrych i odległych. Prognozując skuteczność terapii, trzeba wziąć pod uwagę również zjawisko narastającej antybiotykooporności drobnoustrojów. Mając na względzie ZUM jako najczęstszy pierwszy objaw wrodzonej wady układu moczowego (CAKUT – congenital anomaly of the kidney and urinary tract), szczególną uwagę należy poświęcić diagnostyce obrazowej, która w większej części jest wykonywana już po wyleczeniu zakażenia.

Etiopatogeneza ZUM u najmłodszych dzieci

Układ moczowy u noworodków, podobnie jak u dzieci starszych, jest drugim pod względem częstości występowania umiejscowieniem zakażenia, po układzie oddechowym. ZUM stanowi ok. 30% wszystkich zakażeń bakteryjnych w tym wieku. Rozpoznawane jest u 0,...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Etiopatogeneza ZUM u najmłodszych dzieci

Układ moczowy u noworodków, podobnie jak u dzieci starszych, jest drugim pod względem częstości występowania umiejscowieniem zakażenia, po układzie oddechowym. ZUM [...]

Obraz kliniczny

Podobnie jak w innych zakażeniach objawy kliniczne ZUM są u noworodka nieswoiste i niekiedy bardzo dyskretne. Należą do nich: gorączka lub [...]

Badania laboratoryjne

Podstawowe znaczenie w rozpoznaniu ZUM u noworodka mają badania moczu: ogólne i bakteriologiczne. Niezbędne dla ustalenia ostatecznego rozpoznania jest stwierdzenie znamiennej [...]

Badania obrazowe w fazie ostrej

Najważniejszym badaniem obrazowym u dzieci z ZUM i jedynym, które należy wykonać u każdego noworodka z OOZN, jest USG brzucha. Choć [...]

Leczenie

Wszystkie noworodki z podejrzeniem ZUM powinny być hospitalizowane, a leczeniem z wyboru jest dożylna antybiotykoterapia trwająca 10-14 dni. Początkowo ma ona [...]

Obrazowanie po ZUM w okresie noworodkowym

Noworodki z ZUM stanowią populację, w której częstość występowania wad układu moczowego jest duża (10-50%) i dlatego należy w tej grupie [...]

Rokowanie, dalsze postępowanie, odległe konsekwencje

Rokowanie u noworodków z ZUM zależy od przebiegu choroby, czasu jej trwania przed podjęciem skutecznego leczenia, chorób towarzyszących, w tym współistnienia [...]

Podsumowanie

Noworodek z ZUM, które zawsze należy traktować w tym wieku jak ostre bakteryjne cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek, jest pacjentem wymagającym od lekarza [...]