W leczeniu gorączki lekiem z wyboru pozostaje paracetamol. Ważne jest również zadbanie o odpowiednie nawodnienie pacjentów. Stosowanie ibuprofenu pozostaje przedmiotem dyskusji; obecnie zaleca się, aby włączyć ibuprofen w sytuacji nieskuteczności paracetamolu stosowanego w odpowiedniej dawce^1-3,7. Należy unikać pochodnych kwasu acetylosalicylowego, który według niektórych źródeł zwiększa ryzyko rozwoju zespołu Reye’a.

Tabela 2. Postępowanie terapeutyczne w poszczególnych grupach pacjentów

U immunokompetentnych pacjentów poniżej 12 roku życia zazwyczaj nie ma konieczności stosowania leczenia przyczynowego acyklowirem. Terapię przeciwwirusową zaleca się u pacjentów z grup ryzyka ciężkiego przebiegu ospy wietrznej (postępowanie terapeutyczne zbiorczo przedstawione w tabeli 2). Osoby z niedoborami odporności, w stanie immunosupresji, kobiety w ciąży oraz noworodki zakażone okołoporodowo należy leczyć w warunkach szpitalnych od momentu rozpoznania ospy wietrznej. W trakcie terapii acyklowirem należy szczególnie zadbać o odpowiednie nawodnienie chorego, gdyż lek ten może krystalizować w kanalikach nerkowych. U pacjentów z niewydolnością nerek konieczna jest modyfikacja dawki w zależności od klirensu kreatyniny^1-3,6,8.

Powikłania

Choć ospa wietrzna jest powszechnie postrzegana jako łagodna choroba wieku dziecięcego, może prowadzić do poważnych, a niekiedy zagrażających życiu powikłań, także u wcześniej zdrowych dzieci.

Najczęstszym powikłaniem ospy wietrznej jest bakteryjne nadkażenie zmian skórnych (z reguły wywołane przez paciorkowce grupy A oraz gronkowca złocistego). Nieleczone może prowadzić do: zapalenia skóry i tkanki podskórnej, powstania ropni, martwiczego zapalenia powięzi, sepsy. Ospa wietrzna stanowi istotny czynnik ryzyka rozwoju inwazyjnych zakażeń paciorkowcowych. O nadkażeniu bakteryjnym należy pomyśleć w sytuacjach, gdy gorączka utrzymuje się u pacjenta dłużej niż 3 doby choroby lub narasta dopiero po kilku dniach od początku objawów.

Wykwity zlokalizowane na błonie śluzowej jamy ustnej mogą być przyczyną odmowy przyjmowania przez pacjenta pokarmów i płynów, co prowadzi do odwodnienia.

Tabela 3. Objawy zapalenia móżdżku

Do powikłań neurologicznych należą: zapalenie móżdżku, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i znacznie rzadziej zapalenie mózgu. W przypadku zapalenia móżdżku objawy (tab. 3) mogą wystąpić przed wysypką, w pierwszych dniach jej pojawiania się, a najczęściej po kilku dniach do 3 tygodni od wystąpienia wysypki, narastają przez kilka dni, po czym stopniowo ustępują – rokowanie jest na ogół dobre. Ataksja móżdżkowa najczęściej rozwija się w mechanizmie immunologicznym, w związku z czym zasadne jest wspomaganie leczenia glikokortykosteroidami (GKS). Stosuje się również leczenie przeciwobrzękowe (mannitol, furosemid, 3% NaCl).

Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych (ZOMR) o etiologii VZV przebiega najczęściej łagodnie, o obrazie typowym dla ZOMR o etiologii wirusowej (gorączka, ból głowy, nudności). W płynie mózgowo-rdzeniowym obserwujemy: pleocytozę limfocytarną, podwyższone stężenie białka oraz prawidłowe stężenie glukozy.

Rzadko w przebiegu ospy wietrznej dochodzi do zapalenia mózgu, którego charakterystycznym objawem są zaburzenia świadomości. Jest to stan zagrożenia życia wymagający hospitalizacji w warunkach intensywnej terapii.

Warto pamiętać, że w okresie około 6 miesięcy od przechorowania ospy wietrznej 4-krotnie wzrasta ryzyko udaru niedokrwiennego (w porównaniu z populacją zdrowych rówieśników)^1-3,9,10.

Zapalenie płuc najczęściej wynika z wtórnego nadkażenia bakteryjnego, jednak u dorosłych oraz osób z niedoborami odporności może wystąpić pierwotnie wirusowe zapalenie płuc wywołane przez VZV będące manifestacją uogólnionego rozsiewu wirusa i mogące zagrażać życiu pacjenta. Zapalenie płuc o etiologii VZV u ciężarnych, zwłaszcza w ostatnim trymestrze ciąży, może stanowić ryzyko zgonu.

Do innych możliwych powikłań należą: neutropenia, leukopenia, limfocytoza, małopłytkowość, zwiększenie aktywności aminotransferaz wątrobowych oraz powikłania nerkowe, takie jak zespół nerczycowy^1-3,6.

Profilaktyka

Szczepienia – profilaktyka pierwotna

Wprowadzenie powszechnych szczepień przeciwko ospie wietrznej doprowadziło w wielu krajach do istotnego zmniejszenia liczby zachorowań, hospitalizacji oraz powikłań choroby. Szczepienie nie tylko chroni osobę zaszczepioną przed ciężkim przebiegiem zakażenia, lecz także ogranicza transmisję wirusa w populacji, co ma szczególne znaczenie dla ochrony osób z ryzykiem ciężkiego przebiegu choroby. Z perspektywy lekarza pediatry szczepienie przeciwko VZV pozostaje jedną z najskuteczniejszych metod zapobiegania tej potencjalnie ciężkiej chorobie zakaźnej.

W Polsce dostępne są żywe atenuowane szczepionki przeciwko VZV. Są one zarejestrowane do stosowania od 9 miesiąca życia. Pełny schemat szczepienia obejmuje podanie 2 dawek w odstępie co najmniej 4 tygodni. Już po pierwszej dawce uzyskuje się skuteczność na poziomie 83-85% w zapobieganiu klinicznym postaciom ospy wietrznej oraz 97-100% w prewencji ciężkich powikłań choroby. Pełny schemat szczepienia zapewnia ochronę przed zakażeniem VZV na poziomie 92-98% i 98-100% w odniesieniu do ciężkich postaci choroby^1-3,5,6.