Soma a psyche

Choroba afektywna dwubiegunowa a ciąża

Prof. dr hab. med. Agata Szulc

Klinika Psychiatryczna Wydziału Nauk o Zdrowiu Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

Adres do korespondencji: Prof. dr hab. med. Agata Szulc, Klinika Psychiatryczna WNoZ, WUM, Pruszków, ul. Partyzantów 2/4

Leczenie zaburzeń psychicznych w ciąży jest nieustającym wyzwaniem dla psychiatrów. Dostępne są pewne rekomendacje i zalecenia, ale ostateczna decyzja zawsze należy do lekarza w porozumieniu z pacjentką i jej rodziną. Poniższa praca podsumowuje najnowsze dane na ten kontrowersyjny temat.

Dla kobiet cierpiących na różne zaburzenia psychiczne, w tym chorobę afektywną dwubiegunową, ciąża i pierwsze sześć miesięcy po porodzie to okres, w którym można się spodziewać nawrotu lub pogorszenia choroby. Zawsze należy ocenić możliwe negatywne efekty stosowania leków psychotropowych w odniesieniu do również negatywnych skutków nieleczonej psychozy dla zdrowia matki i noworodka. Jest to dylemat znany psychiatrom pracującym na co dzień z pacjentkami i ich rodzinami. Często spotykamy się z wieloma pytaniami: czy mogę zajść w ciążę?, czy mogę (czy muszę?) odstawić leki?, jak to zrobić?, czy muszę o tym wszystkim rozmawiać z mężem, partnerem? itd.

W powszechnej świadomości leki psychotropowe uważane są za „trujące”, a ich stosowanie w ciąży – bezwzględnie zakazane. Z drugiej strony pacjentki często obawiają się odstawienia leków, zdając sobie sprawę z konsekwencji – zwłaszcza w sytuacjach, kiedy mają już podobne doświadczenia, związane z nawrotem choroby. Nie wszystkie pacjentki zdają sobie sprawę z negatywnych skutków zaostrzenia choroby psychicznej dla zdrowia noworodka. Do tych skutków należy zaliczyć trzy główne grupy problemów.

1 . Komplikacje położnicze, związane częściowo z przewlekłym stresem, jaki przeżywa matka:

  • niska waga urodzeniowa,
  • przedwczesny poród.

2. Objawy depresji i lęku występujące u ciężarnej mogą prowadzić do problemów u noworodka, takich jak:

  • niepokój,
  • rozdrażnienie,
  • zaburzenia stanu czujności uwagi,
  • zaburzenia ekspresji twarzy.

3. Problemy psychiczne matki mogą prowadzić do zaburzeń procesu przywiązania między nią a dzieckiem, co w konsekwencji może również wpływać na późniejsze problemy z zachowaniem czy uczeniem się u dziecka.[1,2]

Lęk i stres podczas ciąży wpływa też negatywnie na różne zachowania matki – często powoduje nadużywanie alkoholu, nikotyny, leków czy innych środków psychoaktywnych. Zachowania te w oczywisty sposób pogarszają stan płodu i noworodka.[3,4]

Stosować czy nie farmakoterapię?

Ocena ryzyka wystąpienia różnego rodzaju zaburzeń związanych ze stosowaniem leków psychotropowych w ciąży jest skomplikowana. Ze zrozumiałych przyczyn nie prowadzi się kontrolowanych badań klinicznych, dostępne dane pochodzą z narodowych baz danych i opisów przypadków, jednak są one dość miarodajne i pozwalają na wyciągnięcie praktycznych wniosków.[11]

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Choroba afektywna dwubiegunowa (ChAD)

Jest to kompleksowe zaburzenie, związane często ze zwiększonym ryzykiem samobójstwa, dużym wskaźnikiem współchorobowości – z zaburzeniami lękowymi, uzależnieniami itd. Ryzyko nawrotu [...]

Okres przed poczęciem

Pacjentki z zaburzeniami psychicznymi, w tym ChAD, z reguły nie dbają o zdrowie fizyczne, nie kontrolują swojego stanu somatycznego, rzadko zgłaszają [...]

Opieka w trakcie ciąży

Według zaleceń autorów australijskich, które wydają się adekwatne i możliwe do zastosowania również w polskich warunkach, opieka nad ciężarną pacjentką z [...]

Leki stabilizujące nastrój w ciąży

Leczenie choroby afektywnej dwubiegunowej za pomocą leków stabilizujących nastrój wymaga ścisłego monitorowania w kierunku zwiększonego ryzyka wad wrodzonych u dziecka. Klasyczne [...]

Elektrowstrząsy

W uzasadnionych przypadkach, po wyważeniu wszystkich za i przeciw, stosowanie zabiegów elektrowstrząsowych w ciąży może okazać się koniecznością. Jednak mimo 70 [...]

Poród i okres poporodowy

Chociaż generalnie podawanie węglanu litu nie jest zalecane w ciąży, w przypadku, kiedy jednak pacjentka taki lek przyjmuje, należy go odstawić [...]