Psyche a soma

Konsultacje psychiatryczne pacjentów endokrynologicznych

Dr n. med. Monika Kantorska-Janiec

Prof. dr hab. med. Joanna Rymaszewska

Zakład Psychiatrii Konsultacyjnej i Badań Neurobiologicznych Katedry Psychiatrii Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu

Adres do korespondencji: Dr n. med. Monika Kantorska-Janiec, Zakład Psychiatrii Konsultacyjnej i Badań Neurobiologicznych Katedry Psychiatrii Uniwersytetu Medycznego, Wybrzeże L. Pasteura 10, 50-367 Wrocław

Objawy o charakterze psychopatologicznym nie należą u pacjentów endokrynologicznych do rzadkości. Dzięki rozwojowi diagnostyki somatycznej coraz łatwiej udaje się rozdzielić problemy psychiczne występujące w przebiegu endokrynopatii od pierwotnych zaburzeń psychicznych. Wciąż jednak najczęściej od współpracy endokrynologa z psychiatrą zależy właściwe zdiagnozowanie problemu, zaznaczając, że to endokrynolog jest lekarzem, który w tym duecie otrzymuje pierwszeństwo. W artykule przedstawiono podstawowe zagadnienia, które mogą okazać się istotne w pracy konsultacyjnej.

Wpływ różnych związków i substancji fizjologicznie obecnych w organizmie człowieka na jego stan psychiczny intrygował lekarzy od starożytności – już hipokratejskie fluidy miały kształtować temperament, wpływać na ludzkie zachowanie, warunkować sposób postrzegania świata. Objawy psychopatologiczne towarzyszą niemal wszystkim endokrynopatiom, choć ich pozycja diagnostyczna na przestrzeni czasu ulega zmianom.

Kraepelin w „Psychiatrie: Ein Lehrbuch für Studierente und Ärzte” z 1896 roku postulował endokrynologiczne źródło dementia praecox (schizofrenii paranoidalnej). Bleuler, który zajmował się „psychiatrią endokrynologiczną”, w „Endokrinologische Psychiatrie” z 1953 roku wprowadził pojęcie zespołu psychoendokrynnego i wskazywał na związek z równowagą hormonalną takich elementów życia psychicznego jak impulsywność, ogólny poziom aktywności, czujności, uwagi.[1]

Podstawowe procesy fizjologiczne kontrolowane hormonalnie można połączyć w trzy podstawowe grupy: wzrostu i dojrzewania, ogólnej aktywności metabolicznej organizmu oraz reprodukcji. W spektrum zainteresowania endokrynologii pozostaje jednak aktywność poszczególnych hormonów i gruczołów dokrewnych (podwzgórza, przysadki, tarczycy, przytarczyc, wysepek trzustkowych, nadnerczy, jajników i jąder). Oceny endokrynologicznej dokonuje się także u pacjentów z nadciśnieniem, cechami niedożywienia, otyłością, osteoporozą i hiperlipidemią.

Neuroendokrynologia zajmuje się aktywnością hormonalną i jej związkami z ośrodkowym układem nerwowym (dotyczy to w szczególności roli podwzgórza i przysadki), a psychoneuroendokrynologia analizuje interakcje układu nerwowego, hormonów i ludzkich zachowań w celu ustalenia, w jakim zakresie:

  • zaburzenia hormonalne wpływają na ludzkie zachowanie,
  • podanie substancji hormonalnych może mieć działanie psychoaktywne,
  • zmiany zachowania mogą mieć podłoże hormonalne (objawy behawioralne opisuje się w endokrynopatiach, poszukuje się także endokrynnego podłoża pierwotnych zaburzeń psychicznych),
  • zmiany aktywności hormonalnej skutkują elementami behawioralnymi tylko u pewnych osób,
  • zmiany zachowania są skutkiem pewnych fizjologicznych rodzajów aktywności hormonalnej.

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Zespół Cushinga

Termin obejmuje zespół objawów będących skutkiem nadmiernego działania glikokortykosteroidów, zarówno wynikającego z podaży zewnętrznej, jak i nadprodukcji hormonu w wyniku zaburzenia [...]

Nadczynność tarczycy

Podwyższone stężenie hormonów tarczycy towarzyszy przede wszystkim autoimmunologicznej chorobie Gravesa-Basedowa, a do podstawowych objawów zalicza się lęk i wzmożoną aktywność układu [...]

Niedoczynność tarczycy

W niedoczynności tarczycy obserwuje się niskie stężenie tyroksyny, wynikające z zaburzeń funkcji osi podwzgórzowo-przysadkowo-tarczycowej. Niedoczynność tarczycy występuje w wielu jednostkach chorobowych, [...]

Cukrzyca

W cukrzycy typu 1 dochodzi do zaburzeń metabolizmu węglowodanów (a w dalszej kolejności białek i tłuszczów) w tkankach docelowych wskutek niedostatecznej [...]

Hipoglikemia

Spadkowi stężenia glukozy towarzyszą objawy somatyczne i psychiczne: potliwość, tachykardia, parestezje, drżenia, lęk aż do poziomu napadu paniki, depersonalizacja, zaburzenia mowy. [...]

Hiperprolaktynemia

Mikrogruczolaki produkujące prolaktynę należą do najczęstszych guzów przysadki, z kolei w praktyce psychiatrycznej hiperprolaktynemia bywa niepożądanym objawem leczenia neuroleptykami. Klasyczne leki [...]

Podsumowanie

Na przełomie XIX i XX wieku wiązano wielkie nadzieje z wyjaśnieniem etiologii zaburzeń psychicznych wpływem hormonów. W miarę postępu diagnostyki somatycznej [...]