W przypadku wystąpienia objawów niepożądanych po pierwszej dawce leku warto pamiętać, że biologiczny okres półtrwania guanfacyny o przedłużonym działaniu po zastosowaniu pojedynczej dawki 2 mg wynosi u dzieci 14,4 ±2,39 godziny, a u młodzieży 17,9 ±5,77 godziny13.

Podsumowanie

Farmakoterapia ADHD jest konieczna wówczas, gdy oddziaływania psychospołeczne, przede wszystkim zaś psychoterapeutyczne, rekomendowane w standardach postępowania, nie przynoszą poprawy objawowej i poprawy funkcjonowania pacjenta8-11.

Guanfacyna jest selektywnym agonistą receptorów α2A-adrenergicznych o biologicznym okresie półtrwania zależnym od wieku, tj. dłuższym u młodzieży niż u dzieci. Stanowi lek drugiego wyboru w farmakoterapii ADHD. W przypadku współwystępowania ADHD i innych zaburzeń psychicznych zastosowanie guanfacyny jako leku II rzutu jest również możliwe, jeśli w obrazie klinicznym dominują objawy ADHD.

W Polsce (i Unii Europejskiej) guanfacyna o przedłużonym uwalnianiu jest zarejestrowana w leczeniu ADHD u dzieci i młodzieży w wieku 6-17 lat; zastosowanie u dorosłych ma charakter off-label. W trakcie terapii guanfacyną zaleca się powolne zwiększanie dawki leku i monitorowanie objawów niepożądanych. Szczególnej obserwacji wymagają: ciśnienie tętnicze, tętno oraz potencjalna sedacja i wzmożona senność. Należy poinformować pacjenta (lub jego rodziców) o konieczności powolnego odstawiania leku w związku z ryzykiem znaczącego podwyższenia ciśnienia tętniczego w przypadku nagłego przerwania leczenia.

Zdjęcie autorki: Tomasz Walów, UMW

ABSTRACT

Profiles of patients who were treated with guanfacine for ADHD

Guanfacine is a selective α2A-adrenergic receptor agonist with a mechanism of action closely related to the neurobiology of attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD). In the central nervous system, α2A receptors are highly expressed in the prefrontal cortex, a brain region essential for executive functions. Guanfacine acts by stimulating postsynaptic α2A receptors in the prefrontal cortex, leading to closure of hyperpolarization-activated cyclic nucleotide-gated (HCN) channels, which enhances neuronal signaling. Additionally, activation of presynaptic α2A receptors decreases noradrenaline release, thereby reducing excessive noradrenergic activity in the central nervous system. These pharmacodynamic effects account for the clinical efficacy of guanfacine in ADHD.Data from meta-analytic studies based on randomized controlled trials indicate that guanfacine is significantly more effective than placebo in the treatment of ADHD with particularly strong evidence for its use in children and adolescents. Although data in adults remain more limited, available studies demonstrate that guanfacine and other non-stimulant medications are more effective than placebo in this population.Guanfacine is well tolerated, with the most frequently reported adverse effects being somnolence, headache, and fatigue. Due to the risk of rebound hypertension after abrupt discontinuation, treatment adherence is essential. Based on its efficacy and safety profile, guanfacine is recommended as a second-line treatment for ADHD in several international clinical guidelines, particularly when stimulant medications are ineffective, poorly tolerated, or contraindicated.The article also presents two cases of patients diagnosed with ADHD who were treated with guanfacine. Attention is given to the indications for guanfacine therapy, dosing principles, and the monitoring of adverse effects.

Piśmiennictwo

1. Arnsten AFT. The emerging neurobiology of attention deficit hyperactivity disorder: The key role of the prefrontal association cortex. J Pediatr 2009;154(5):I-S43

2. Arnsten AFT, Pliszka SR. Catecholamine influences on prefrontal cortical function: relevance to treatment of attention deficit/hyperactivity disorder. Pharmacol Biochem Behav 2011;99(2):211-6

3. Wang M, Ramos BP, Paspalas CD, et al. α2A-adrenoceptors strengthen working memory networks by inhibiting cAMP–HCN channel signaling in prefrontal cortex. Cell 2007;129(2):397-410

4. Stahl SM. Stahl’s Essential Psychopharmacology: Neuroscientific Basis and Practical Applications. 5th ed. Cambridge: Cambridge University Press, 2021

5. Biederman J, Melmed RD, Patel A, et al. A randomized, double-blind, placebo-controlled study of guanfacine extended release in children and adolescents with attention-deficit/hyperactivity disorder. Pediatrics 2008;121(1):e73-84

6. Yu S, Shen S, Tao M. Guanfacine for the Treatment of Attention-Deficit Hyperactivity Disorder: An Updated Systematic Review and Meta-Analysis. J Child Adolesc Psychopharmacol 2023;33(2):40-50

7. Radonjić NV, Bellato A, Khoury NM, et al. Nonstimulant Medications for Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder (ADHD) in Adults: Systematic Review and Meta-analysis. CNS Drugs 2023;37(5):381-97

8. Canadian ADHD Resource Alliance. Canadian ADHD Practice Guidelines (4.1 Edition). Toronto: CADDRA, 2020

9. Wolraich ML, Hagan JF Jr, Allan C, et al.; Subcommittee on Children and Adolescents with Attention-Deficit/Hyperactive Disorder. Clinical Practice Guideline for the Diagnosis, Evaluation, and Treatment of Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder in Children and Adolescents. Pediatrics 2019;144(4):e20192528

10. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Attention deficit hyperactivity disorder: diagnosis and management. NICE guideline [NG87]. London: NICE, 2018. Updated 2019 Sep 13

11. Australian ADHD Professionals Association (AADPA). Australian evidence-based clinical practice guideline for attention deficit hyperactivity disorder (ADHD). Melbourne: AADPA, 2022

12. Hervas A, Huss M, Johnson M, et al. Efficacy and safety of extended-release guanfacine hydrochloride in children and adolescents with attention-deficit/hyperactivity disorder: a randomized, controlled, phase III trial. Eur Neuropsychopharmacol 2014;24(12):1861-72

13. Boellner SW, Pennick M, Fiske K, et al. Pharmacokinetics of a guanfacine extended-release formulation in children and adolescents with attention-deficit-hyperactivity disorder. Pharmacotherapy 2007;27(9):1253-62

Do góry