Stomatologia interdyscyplinarna

Pacjent onkologiczny przed radioterapią, w jej trakcie i po zakończeniu. Wskazówki w opiece dentystycznej

Dr n. med. Katarzyna Brus-Sawczuk1

Lek. dent. Agnieszka Kwaśniewska1

Lek. dent. Aleksandra Wawrzeńczyk1

Dr hab. med. Izabela Strużycka2

1Zakład Stomatologii Zintegrowanej Warszawski Uniwersytet Medyczny, kierownik: dr hab. med. Izabela Strużycka

2Zakład Stomatologii Zintegrowanej WUM – kierownik naukowy Programu Edukacyjnego MTS

Adres do korespondencji: Dr n. med. Katarzyna Brus-Sawczuk, e-mail: drbrusianka@gmail.com

Nowotwory głowy i szyi to realny problem współczesnych czasów. Pacjenci przed radioterapią, w jej trakcie i po zakończeniu potrzebują profesjonalnej opieki stomatologicznej, a także intensywnej profilaktyki próchnicy.[1] Według World Health Organisation (WHO) raki głowy i szyi są na szóstym miejscu najczęściej występujących nowotworów. Charakteryzują się podobieństwem objawów klinicznych, etiologii, epidemiologii, budowy mikroskopowej oraz sposobu leczenia.

Najbardziej skutecznymi metodami leczenia nowotworów złośliwych głowy i szyi są zabiegi chirurgiczne i radioterapia. W większości przypadków nie są one konkurencyjne, ale uzupełniają się wzajemnie. W rakach głowy i szyi chirurgiczne całkowite wycięcie guza jest niejednokrotnie bardzo trudne ze względu na umiejscowienie i brak możliwości objęcia zakresem zabiegu znacznego fragmentu tkanek. Ponadto w tym obszarze znajduje się wiele ważnych narządów i organów położonych w niewielkiej odległości od siebie.

Celem postępowania onkologicznego jest trwałe wyleczenie chorego, przy równoczesnym zachowaniu funkcjonalności leczonych narządów i uzyskaniu zadowalającego pacjenta efektu kosmetycznego.

Radioterapia

Radioterapia, czyli napromienianie, polega na stosowaniu promieniowania jonizującego, promieni X, gamma lub elektronów o wysokiej energii. Celem napromieniowania przedoperacyjnego jest minimalizacja rozwoju nowotworu, przede wszystkim na obwodzie zmiany pierwotnej, zniszczenie mikroprzerzutów w węzłach chłonnych, a niekiedy umożliwienie leczenia pierwotnie nieoperacyjnych guzów.

Celem napromieniowania pooperacyjnego jest zniszczenie utkania nowotworowego pozostawionego na obwodzie pola operacyjnego oraz mikroskopowych ognisk raka w węzłach chłonnych szyi albo w okolicy rany operacyjnej.[2]

Często obszar jamy ustnej pacjenta znajduje się w polu zaleconej radioterapii. Lekarz prowadzący leczenie onkologiczne, a także dentysta, muszą liczyć się z powikłaniami, które dotyczą błony śluzowej jamy ustnej oraz różnych innych tkanek i narządów w obrębie twarzoczaszki.

Objawy uboczne radioterapii w tkankach jamy ustnej

Wczesny (ostry) odczyn popromienny ujawnia się w trakcie leczenia i utrzymuje się często przez krótki czas po zakończeniu napromieniowania. Odczyn ten przeważnie ustępuje samoistnie lub po zastosowaniu leczenia farmakologicznego. Związany jest głównie z całkowitą dawką promieniowania radiacyjnego zastosowaną w leczeniu.

Późny odczyn ujawnia się w różnym czasie po radioterapii, od kilku miesięcy do kilku, a nawet kilkunastu lat po jej zakończeniu. Rzadko poprzedzają go jakiekolwiek objawy prodromalne. W procesie jego powstania mają znaczenie:[3]

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Objawy uboczne radioterapii w tkankach jamy ustnej

Wczesny (ostry) odczyn popromienny ujawnia się w trakcie leczenia i utrzymuje się często przez krótki czas po zakończeniu napromieniowania. Odczyn ten [...]

Przygotowanie stomatologiczne przed rozpoczęciem radioterapii

Istotnym elementem w opiece dentystycznej nad pacjentem onkologicznym jest czas.[10] Jeśli zabieg chirurgiczny oraz radioterapia są wykonywane szybko, w celu ratowania [...]

Opieka dentystyczna podczas i po radioterapii

Pacjenci onkologiczni wymagają szczególnie troskliwej opieki stomatologicznej. Objawami często towarzyszącymi stanowi po radioterapii są ból oraz nawracające nadkażenia. W łagodzeniu bólu [...]

Podsumowanie

Pacjent podczas leczenia onkologicznego, a także po nim, wymaga troskliwej opieki dentystycznej. Należy zachować czujność onkologiczną w kontakcie codziennym z pacjentem [...]