Żywienie w chirurgii

Kompleksowe podejście do leczenia żywieniowego w onkologii

prof. dr hab. n. med. Andrzej W. Szawłowski

Centrum Onkologii – Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie

Adres do korespondencji: prof. dr hab. n. med. Andrzej W. Szawłowski, Centrum Onkologii – Instytut im Marii Skłodowskiej-Curie, ul. Roentgena 5, 02-781 Warszawa. E-mail: szawlowski@coi.waw.pl

Autor dedykuje ten artykuł pamięci Pana Profesora Marka Pertkiewicza – lidera leczenia żywieniowego, który odszedł od nas 5 grudnia 2013 r., z którym autor przez wiele lat współpracował dla rozwoju terapii żywieniowej w Polsce.

Odpowiednie, czyli racjonalne, odżywianie jest podstawowym elementem zachowania zdrowia, a osobom dotkniętym chorobą stwarza optymalne warunki powrotu do zdrowia. W przypadku chorób nowotworowych naturalne odżywianie bywa utrudnione, a niekiedy nawet niemożliwe. Jedynym sposobem podtrzymania funkcji życiowych staje się wówczas sztuczne odżywianie poza- lub dojelitowe.

Konsekwencje żywieniowe nowotworów złośliwych

Nowotwory złośliwe, oprócz tego, że manifestują się w postaci guza (nacieku), powodują w organizmie zmiany strukturalne, m.in. owrzodzenie mogące być przyczyną krwawienia, zwężenie skutkujące niedrożnością przewodu pokarmowego lub przetoka (wewnętrzna/zewnętrzna), a także zmiany czynnościowe, takie jak: utrata łaknienia (anoreksja), zaburzenia wchłaniania (malabsorption) i zaburzenia metaboliczne (dysmetabolism).

Do prawdopodobnych przyczynowych czynników utraty łaknienia u chorych na nowotwory złośliwe zalicza się:

  • zaburzenia czuciowe związane z widzeniem, smakiem i powonieniem, które wraz z bólem lub gorączką zaburzają przyjemność jedzenia
  • zaburzenia mechaniczne przewodu pokarmowego (niedrożność – ileus, zaburzenia połykania – dysphagia)
  • działania niepożądane leczenia onkologicznego
  • metabolizm guza (zwiększenie produkcji mleczanów i ciał ketonowych, wytwarzanie niezidentyfikowanych dokładnie toksyn nowotworowych)
  • czynniki psychologiczne (stres).1-4

Zaburzenia wchłaniania występujące u chorych na nowotwory złośliwe wynikają z wpływu masy guza na motoryczną czynność przewodu pokarmowego (hypoperistalsis). Zjawisko to obserwuje się w zrakowaceniu otrzewnej (carcinosis peritonei) w przebiegu roz...

Ostatnią, piątą przyczyną zaburzeń wchłaniania jest zmniejszona podaż pokarmów związana z jadłowstrętem nowotworowym (anoreksja).

Zaburzenia metaboliczne (dysmetabolism) u chorych na nowotwory złośliwe występują szczególnie w zaawansowanych postaciach nowotworów i wynikają z wpływu metabolizmu guza na poszczególne składowe metabolizmu gospodarza, tzn. na gospodarkę węglowodanową, białkową, lipidową, wodno-elektrolitową, witaminową i pierwiastków śladowych.

Przykłady występujących u chorych na nowotwory złośliwe zaburzeń metabolicznych w zakresie gospodarki węglowodanowo-białkowo-lipidowej przedstawiono na rycinie 2, przykłady zaburzeń wodno-elektrolitowych na rycinie 3, zaś przykłady niedoborów witamin na rycinie 4.

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Konsekwencje żywieniowe leczenia onkologicznego

Wszystkie klasyczne metody leczenia onkologicznego, czyli chirurgia, radioterapia i chemioterapia, mają charakter inwazyjny i mogą powodować działania niepożądane (powikłania), w tym niekorzystne następstwa żywieniowe.1-4 [...]

Niedożywienie/wyniszczenie nowotworowe

Wyróżnia się dwie kliniczne postacie nowotworowego niedożywienia lub wyniszczenia (cancer cachexia), będącego bardziej zaawansowaną formą niedożywienia (ryc. 7):

Kryteria niedożywienia nowotworowego

Główne zagadnienia związane z problematyką żywienia (odżywiania) w chorobie nowotworowej to:

Zasady leczenia żywieniowego chorych na nowotwory

Główne zagadnienia związane z problematyką żywienia (odżywiania) w chorobie nowotworowej to:

Żywienie jako czynnik zapobiegający wystąpieniu nowotworu

Zapobieganie bądź zmniejszenie ryzyka wystąpienia nowotworu dzięki zachowaniu odpowiedniej diety jest postulatem, który wynika z faktu, że wiele pokarmów lub zawartych w nich [...]

Podsumowanie

Na podstawie aktualnego stanu wiedzy wiadomo, że zarówno choroba nowotworowa, jak i leczenie onkologiczne negatywnie wpływają na odżywianie, co prowadzi do niedożywienia, [...]