Chirurgia onkologiczna

Wybór metody leczenia raka odbytnicy

dr n. med. Grzegorz Nawrocki

lek. Tomasz Ostrowski

Oddział Chirurgii Kliniki Onkologicznej Centrum Onkologii-Instytutu im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie

Adres do korespondencji: dr n. med. Grzegorz Nawrocki, Oddział Chirurgii Kliniki Onkologicznej Centrum Onkologii-Instytutu im. Marii Skłodowskiej-Curie, ul. Wawelska 15, 02-034 Warszawa. Tel.: (22) 57 09 144. e-mail: gnawrocki@coi.pl


Zachorowalnośćna raka odbytnicy rośnie w szybkim tempie, podobnie jak możliwości wyboru sposobów jego leczenia. Decyzje dotyczące terapii chorego, kombinacji możliwych procedur i chronologii poszczególnych etapów trzeba podejmować na wstępie, uwzględniając precyzyjne i pełne informacje o rodzaju i zaawansowaniu procesu nowotworowego.

Wstęp

Dynamika wzrostu zachorowalności na raka jelita grubego w Polsce należy do najwyższych w Europie, choć sama zachorowalność jest o 25% niższa niż średnia dla krajów Unii Europejskiej. Według Krajowego Rejestru Nowotworów w 2010 roku współczynnik zachorowalności wśród mężczyzn wynosił 30, a wśród kobiet 18 przypadków na 100 tys. W 2013 roku zarejestrowano aż 17 450 zachorowań, wyraźnie częściej chorobę wykrywano u mężczyzn (9548 przypadków). Z tej liczby ok. 40% stanowią chorzy z rakiem odbytnicy. W ciągu 30 lat zachorowalność wzrosła ponadtrzykrotnie (ryc. 1).

W tym czasie w leczeniu raka okrężnicy i odbytnicy powszechne zastosowanie znalazły nowe, nieznane uprzednio leki i metody terapeutyczne. Wprowadzono leczenie skojarzone oraz mniej inwazyjne i wysoko zaawansowane technologie. Szeroko zakrojona akcja profilaktycznych oportunistycznych badań kolonoskopowych prowadzona w Polsce od 16 lat zaowocowała zwiększeniem częstości rozpoznań raka o niższych stopniach zaawansowania.1 Duże nadzieje wiąże się z dodatkowym wprowadzeniem od 2012 roku profilaktycznych badań populacyjnych z systemem zaproszeń dla osób w wieku 55-64 lat. Rozważa się również rozszerzenie programów badań przesiewowych na osoby starsze, co ma bezpośredni związek z wydłużaniem życia. W krajach rozwiniętych sugeruje się objęcie nimi osób do 75, a nawet w indywidualnych przypadkach do 85 r.ż.2

Powyższe działania poprawiły wyniki leczenia i odsetek przeżyć pięcioletnich. O ile w drugiej połowie lat 90. XX wieku przeżycia pięcioletnie były udziałem 37% chorych z rozpoznanym rakiem jelita grubego, o tyle w pierwszej dekadzie XXI wieku odsetek ten sięgał już ok. 48%. Mimo tak wyraźnej poprawy wyniki nadal o około 20% odbiegają od osiąganych w rozwiniętych krajach świata. Sytuacja chorych z rakiem jelita grubego jest jedynie odzwierciedleniem ogólnej sytuacji onkologicznej w naszym kraju: wysokiego współczynnika śmiertelności z powodu nowotworów sięgającego według OECD 240/100 tys. i niskiego odsetka przeżyć 5-letnich (37,3% w przypadku mężczyzn i 53,5% w przypadku kobiet).3 W USA średnie pięcioletnie przeżycie względne chorych na raka jelita grubego wynosi 65,1% i waha się w zależności od zaawansowania choroby (ryc. 2).

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Diagnostyka

Proces diagnostyczny raka jelita grubego powinien dostarczyć danych, bez których nie sposób prawidłowo zaplanować leczenie, a w szczególności umożliwić rozpoznanie:

Ocena zaawansowania nowotworu

Zaawansowanie raka okrężnicy lub odbytnicy określamy według systemu TNM (tab. 1 i 2).9 Inne stosowane wcześniej systemy: klasyfikacja Dukesa czy zmodyfikowana skala [...]

Planowanie leczenia

Planowanie leczenia chorych z rakiem odbytnicy opiera się na wynikach wszystkich wymienionych badań i wymaga współdziałania chirurga, radioterapeuty, onkologa klinicznego oraz patologa i radiologa. [...]

Leczenie chirurgiczne

W przypadku chorych z rakiem odbytnicy o zaawansowaniu klinicznym I-III stopnia planowane leczenie powinno mieć charakter radykalny. Przeszkodą w jego wdrożeniu może być podwyższone ryzyko [...]

Radioterapia

Do uzupełniającej radioterapii kwalifikują się guzy, których dolna granica położona jest w odległości do 10-12 cm od brzegu odbytu i jednocześnie naciekające poza [...]

Chemioterapia uzupełniająca

Choć efektywność chemioterapii uzupełniającej w leczeniu raka odbytnicy nie została jednoznacznie określona, to zgodnie z polskimi wytycznymi kwalifikują się do niej, podobnie jak [...]

Podsumowanie

Artykuł przybliża obowiązujące standardy leczenia raka gruczołowego odbytnicy, postaci histopatologicznej stwierdzanej w ponad 90% przypadków. Ze względu na ramy tego opracowania niemożliwe [...]