Temat numeru

Jak rozmawiać z rodziną o dawstwie narządów?

dr n. med. Aleksandra Woderska

Klinika Transplantologii i Chirurgii Ogólnej, Szpital Uniwersytecki nr 1 im. dr. A. Jurasza w Bydgoszczy, Collegium Medicum w Bydgoszczy, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Centrum Organizacyjno-Koordynacyjne ds. Transplantacji „Poltransplant”

Adres do korespondencji: dr n. med. Aleksandra Woderska, Klinika Transplantologii i Chirurgii Ogólnej, Szpital Uniwersytecki nr 1 im. dr. A. Jurasza w Bydgoszczy, ul. M. Skłodowskiej-Curie 9, 85-094 Bydgoszcz, tel./faks 52 585 43 80. E-mail: koordynator.transpl@cm.umk.pl

Komunikacja personelu medycznego z rodzinami zmarłych pacjentów jest sytuacją psychologicznie trudną dla obu stron i obejmuje wiele warstw relacji interpersonalnych.

Wprowadzenie

Transplantacja narządów jest uznaną i skuteczną metodą leczenia ich schyłkowej niewydolności, a czasem jedyną alternatywą terapeutyczną.1 Większość przeszczepianych narządów pochodzi od osób zmarłych w mechanizmie śmierci mózgu.2 Pobrać narządy w celu ich przeszczepienia można po wykluczeniu przeciwwskazań medycznych do ich wykorzystania i przeprowadzeniu autoryzacji pobrania. Rozmowa z rodziną zmarłego prowadzona jest w celu poznania woli zmarłego wyrażonej za życia i uzyskania akceptacji bliskich dla pobrania narządów i tkanek. Sposób prowadzenia rozmowy istotnie wpływa na decyzję rodziny zmarłego o donacji.3,4

Autoryzacja pobrania narządów i tkanek od zmarłego dawcy

Narządy do przeszczepienia pobierane są od żywych dawców (spokrewnionych i niespokrewnionych) i zmarłych w mechanizmie śmierci mózgu (donation after brain death) lub nieodwracalnego zatrzymania krążenia (donation after circulatory death). Ponad 90% przeszczepianych narządów pochodzi od osób zmarłych.2 W 2015 roku w Europie narządy pobrano w celu ich przeszczepienia od ponad 12 000 zmarłych dawców,5 w tym od 526 w Polsce (13,6/1 000 000 mieszkańców). U 99,4% zmarłych dawców zgon stwierdzono na podstawie kryteriów neurologicznych, rozpoznając śmierć mózgu. Najczęstszą przyczynę zgonu zmarłych dawców narządów stanowiły: choroby naczyń mózgowych – udary krwotoczne lub niedokrwienne (59,5%), urazy czaszkowo-mózgowe (31,3%), inne przyczyny (8,5%), np. zatrucia, asfiksja, guzy mózgu i nieodwracalne zatrzymanie krążenia (0,57% przypadków).6

Narządy można pobrać w celu ich przeszczepienia po wykluczeniu przeciwwskazań medycznych do ich wykorzystania i przeprowadzeniu autoryzacji pobrania, czyli uzyskaniu zgodnego z prawem przyzwolenia na pobranie komórek, tkanek i narządów od dawcy.7

Polskie regulacje prawne

Sposób autoryzacji pobrania jest uwarunkowany obowiązującymi w danym kraju regulacjami prawnymi.8 W Stanach Zjednoczonych, gdzie obowiązuje koncepcja „first person authorisation”, oznaczająca prawnie wiążącą intencję donacji, angażowanie rodziny w celu uzyskania akceptacji jest dopuszczalne, choć jej brak nie skutkuje odstąpieniem od pobrania, gdyż nieposzanowanie deklaracji zmarłego uznawane jest za nieetyczne.9

W Polsce obowiązuje zasada zgody domniemanej (zarejestrowanego sprzeciwu) – „opt-out”. Zgodnie z przepisami polskiego prawa pobrania komórek, tkanek lub narządów z ludzkich zwłok w celu ich przeszczepienia można dokonać, jeżeli osoba zmarła nie wy...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Zarys komunikacji z rodziną zmarłego potencjalnego dawcy z uwzględnieniem ebm

Cytowana poniżej publikacja Chandler i in. stanowi przegląd literatury przedmiotu z lat 2000-2015 na temat skutecznego prowadzenia rozmów z rodzinami potencjalnych zmarłych dawców narządów [...]

Komunikacja werbalna i niewerbalna

Komunikacja z osobami decyzyjnymi spośród zebranych krewnych, niespieszna i obejmująca wiele tematów, jest związana z częstszym wyrażaniem akceptacji przez rodziny. Niezrozumienie pojęcia śmierci mózgu [...]

Podsumowanie

Autoryzacja pobrania jest prawnym warunkiem, którego spełnienie pozwala na pobranie narządów i tkanek od zmarłego dawcy w celu ich przeszczepienia. Komunikacja personelu medycznego [...]