Transplantologia

Wskazania i przeciwwskazania do transplantacji wątroby

prof. dr hab. n. med. Marta Wawrzynowicz-Syczewska

Klinika Chorób Zakaźnych, Hepatologii i Transplantacji Wątroby, Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie

Adres do korespondencji: prof. dr hab. n. med. Marta Wawrzynowicz-Syczewska, Klinika Chorób Zakaźnych, Hepatologii i Transplantacji Wątroby, Pomorski Uniwersytet Medyczny, ul. Arkońska 4, 71-455 Szczecin; e-mail: martaws@wp.pl

Przeszczepienie wątroby stało się rutynowym sposobem leczenia przewlekłych schyłkowych chorób wątroby oraz ostrego uszkodzenia wątroby przebiegającego z jej niewydolnością. W artykule omówiono systemy kwalifikacji do zabiegu pozwalające wyłonić chorych, dla których ta metoda leczenia będzie najkorzystniejsza.

Wprowadzenie

W przypadku większości schorzeń przeżycie po przeszczepieniu wątroby (OLT – orthotopic liver transplantation) jest na tyle dobre, że obecnie w doniesieniach naukowych rezygnuje się z podawania przeżycia rocznego czy 5-letniego, a realnym celem staje się przeżycie 10-letnie i dłuższe, co bez wątpienia zachęca pacjentów do poddawania się tej procedurze terapeutycznej.

Ważne jest nie tylko jednoznaczne ustalenie wskazań do OLT, lecz także identyfikacja przeciwwskazań, które wskazywałyby na bezcelowość procedury albo na bezpośrednie zagrożenie życia pacjenta. Kwalifikacją chorego do OLT zajmuje się zespół złożony z hepatologów, chirurgów i anestezjologów. Przeprowadza się ponadto staranną ocenę kardiologiczną i stomatologiczną, a w razie konieczności pulmonologiczną, psychologiczną i psychiatryczną kandydata. Kobiety muszą się poddać badaniu ginekologicznemu oraz mammografii. Mężczyźni po 50 r.ż. są badani pod kątem raka prostaty. Jeżeli kandydat jest otyły lub niedożywiony, niezbędnym elementem kwalifikacji jest także opinia dietetyka.

Wielodyscyplinarność zespołu kwalifikującego do zabiegu jest kluczem do sukcesu transplantacji. Umieszczenie nazwiska chorego na liście oczekujących odbywa się podczas zebrania zespołu transplantacyjnego, w którym uczestniczą hepatolodzy, chirurdzy, anestezjolodzy i koordynator transplantacyjny, a w razie konieczności dodatkowo zaproszeni specjaliści, np. nefrolog czy anatomopatolog. Następnie koordynator przesyła dane pacjenta do Centrum Organizacyjno-Koordynacyjnego ds. Transplantacji „Poltransplant”, które prowadzi centralną listę biorców.1

Choroby wątroby stanowiące wskazanie do przeszczepienia

Inne wskazania do przeszczepienia wątroby ustala się u dorosłych, a inne u dzieci. W populacji osób dorosłych kandydatami do transplantacji są najczęściej chorzy z marskością wątroby, głównie o etiologii alkoholowej i HCV (hepatitis C virus; wirus zapalenia wątroby typu C). Obserwuje się też znaczący wzrost przeszczepień z powodu raka pierwotnego wątroby (HCC – hepatocellular carcinoma). Od 5% do 10% transplantacji wykonuje się ze wskazań pilnych z powodu niewydolności wątroby o piorunującym przebiegu. U dzieci dominują przeszczepienia z powodu niedorozwoju dróg żółciowych oraz schorzeń metabolicznych. Schyłkowa choroba wątroby na tle przewlekłych zakażeń wirusowych i piorunująca niewydolność wątroby (ALF – acute liver failure) są u dzieci rzadkością.2

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Choroby wątroby stanowiące wskazanie do przeszczepienia

Inne wskazania do przeszczepienia wątroby ustala się u dorosłych, a inne u dzieci. W populacji osób dorosłych kandydatami do transplantacji są najczęściej chorzy z marskością wątroby, [...]

Stadia marskości wątroby według skali Childa-Turcotte’a-Pugha

Od wielu lat do określenia zaawansowania marskości wątroby stosuje się skalę Childa-Turcotte’a-Pugha (CTP), początkowo była ona używana do oceny ryzyka zgonu [...]

Punktacja MELD

Skala MELD powstała na potrzeby oceny 3-miesięcznego przeżycia chorych po zabiegu przezszyjnego wewnątrzwątrobowego zespolenia wrotno-układowego (TIPSS – transjugular intrahepatic portosystemic shunt). [...]

Kryteria mediolańskie dla HCC

Chorzy z rakiem wątrobowokomórkowym są dobrymi, mimo choroby nowotworowej, kandydatami do przeszczepienia wątroby, o ile po wykluczeniu przerzutów odległych i angioinwazji spełniają określone kryteria [...]

Ogólne wskazania do zabiegu przeszczepienia wątroby

Po wyczerpaniu możliwości leczenia zachowawczego wskazaniami do przeszczepienia wątroby są:3

Ogólne przeciwwskazania do przeszczepienia wątroby

Przeciwwskazania do OLT można podzielić na bezwzględne, gdy rokowanie po zabiegu jest obiektywnie nie do przyjęcia, oraz względne, gdy rokowanie zależy [...]

Wskazania do przeszczepienia wątroby w trybie pilnym

Wskazaniem do przeszczepienia wątroby w trybie pilnym są ostra (zwana też piorunującą) niewydolność wątroby lub niewydolność wątroby we wczesnym okresie po przeszczepieniu [...]

Przeciwwskazania do przeszczepienia wątroby ze wskazań pilnych

Ustalenie kryteriów dyskwalifikacyjnych pacjentów z ALF, czyli wskazanie, kiedy pacjent jest „za chory” do przeszczepienia, jest jedną z głównych trudności, z jakimi muszą się [...]

Podsumowanie

Przeszczepianie wątroby jest uznanym sposobem leczenia niewydolności wątroby. Metoda ta ciągle się rozwija, a jej wyniki są lepsze, niż oczekiwano, dlatego interesuje [...]