Streszczenie

Metody

Aby ocenić możliwości terapeutyczne w erytrodermicznej bądź złuszczającej postaci łuszczycy, powołano zespół działający przy Narodowej Fundacji Łuszczycy. Jego spotkania odbywały się w formie telekonferencji, były koordynowane i sponsorowane przez Narodową Fundację Łuszczycy. Osiągnięto konsensus dotyczący leczenia erytrodermii łuszczycowej. Dokonano przeglądu piśmiennictwa, aby ocenić możliwości terapeutyczne w erytrodermii łuszczycowej, a także siłę dowodów dla każdej z opcji terapeutycznych.

Wyniki

Nie przeprowadzono wysokiej jakości badań naukowych, na których mogłyby opierać się zalecenia terapeutyczne. Leczenie powinno być uzależnione od ciężkości choroby w momencie obserwacji oraz chorób współistniejących. Wydaje się, że cyklosporyna i infliksymab są najszybciej działającymi preparatami w leczeniu erytrodermii łuszczycowej. Zalecanymi lekami pierwszego rzutu są również acytretyna i metotreksat, chociaż ich działanie jest zazwyczaj wolniejsze. Do rozważenia pozostaje kilka metod drugiego rzutu, w tym terapia etanerceptem lub leczenie skojarzone. Leczenie skojarzone może być skuteczniejsze niż monoterapia, jednak dane z badań naukowych na ten temat są ograniczone. U wszystkich pacjentów należy ocenić możliwość występowania zakażenia. Właściwie leczenie wspomagające może pomóc w kontrolowaniu choroby i objawów. W postępowaniu należy unikać potencjalnych czynników zaostrzających.

Ograniczenia

Dostępnych jest niewiele wysokiej jakości badań naukowych, oceniających możliwości terapeutyczne w erytrodermii łuszczycowej.

Wnioski


Leczenie pacjentów z erytrodermią łuszczycową wymaga dokładnego zaznajomienia z dostępnymi opcjami leczniczymi. Wybór metody leczenia powinien zależeć od nasilenia choroby i obecności chorób współistniejących. Dane porównujące możliwości terapeutyczne w erytrodermii łuszczycowej są ograniczone. Do opracowania optymalnego algorytmu postępowania leczniczego u tych pacjentów, konieczne są dalsze badania.

Słowa kluczowe

erytrodermia, dowody, łuszczyca, rekomendacje terapeutyczne

Erytrodermia łuszczycowa jest ciężką postacią łuszczycy, będącą wyzwaniem terapeutycznym, i w porównaniu z innymi jej postaciami niesie za sobą istotną zachorowalność i zwiększoną umieralność. Ta postać łuszczycy zajmuje ponad 75% powierzchni ciała i charakteryzuje się stanem zapalnym ze złuszczaniem lub bez niego. Erytrodermia łuszczycowa jest również jedną z rzadziej występujących postaci łuszczycy – a jej rozpowszechnienie u chorych na łuszczycę szacuje się na 1-2,25%. Istotne jest odróżnienie erytrodermii łuszczycowej od innych chorób zapalnych skóry, które mogą objawiać się jako erytrodermia, takich jak łupież czerwony mieszkowy, ciężkie przypadki atopowego zapalenia skóry, układowe lub uogólnione osutki polekowe oraz erytrodermiczne stadium chłoniaka skóry. Łuszczyca jest przyczyną 25% przypadków erytrodermii. Mimo kontrowersji biopsja ze zmian chorobowych może być czasami przydatna w różnicowaniu przyczyn erytrodermii. Objawy skórne erytrodermii łuszczycowej to rumień, obrzęk, powierzchowne złuszczanie, utrata włosów lub dystrofia płytek paznokci, którym towarzyszą objawy ogólne, jak gorączka, dreszcze, osłabienie, męczliwość lub zastoinowa niewydolność serca z dużym rzutem serca. Pacjenci znajdują się w grupie zwiększonego ryzyka nadkażenia i posocznicy spowodowanej patogenami bytującymi na skórze, w szczególności gronkowcem złocistym. Ta postać łuszczycy może występować u chorych z długotrwałą łuszczycą zwykłą w wywiadzie lub może pojawiać się de novo jako pierwszy objaw tej choroby. Erytrodermia łuszczycowa charakteryzuje się różną ciężkością i nasileniem objawów. U niektórych pacjentów przebieg choroby jest gwałtowny i wymagający agresywnego leczenia ogólnego w celu uzyskania kontroli nad chorobą, podczas gdy u innych jej przebieg jest długi z częstymi nawrotami.

Pełny tekst artykułu

Artykuł archiwalny w formacie PDF

Otwórz PDF (300 KB)
Komentarz

W ostatnich latach dokonuje się ogromny postęp w leczeniu łuszczycy, głównie dzięki nowym lekom wchodzącym w interakcję z komórkami układu immunologicznego lub cytokinami uczestniczącymi w patomechanizmie powstawania zmian łuszczycowych. Obecnie uwaga koncentruje się na znaczeniu patogenetycznym limfocytów Th17 w łuszczycy oraz interleukinie 23 (IL-23), która jest istotnym regulatorem aktywności i proliferacji Th17. W leczeniu łuszczycy wykorzystuje się lub planuje się wykorzystać leki hamujące IL-23 oraz IL-17 i inne prozapalne cytokiny. Jedynym dostępnym obecnie lekiem wpływającym hamująco na szlak IL-23 jest ustekinumab. Ustekinumab jest ludzkim monoklonalnym przeciwciałem IgG1α przeciw p40, białku wspólnemu IL-12 i IL-23. Lek podawany podskórnie znalazł zastosowanie w terapii łuszczycy o średnim i ciężkim nasileniu. Jego zaletą jest długi okres półtrwania, dzięki czemu możliwe jest stosowanie leku w długich interwałach czasowych. Briakinumab (ABT 874) jest również ludzkim przeciwciałem skierowanym przeciw p40 interleukiny 12/23. Lek stosowano w badaniach klinicznych w znacznie większych dawkach niż ustekinumab. Chociaż w badaniach klinicznych stwierdzono korzystny profil jego skuteczności w stosunku do bezpieczeństwa stosowania to nie został on do tej pory zarejestrowany. Trwają dalsze badania nad bezpieczeństwem stosowania leku. Sekukinumab (AIN 457) jest stosowanym podskórnie monoklonalnym ludzkim przeciwciałem przeciw interleukinie 17A. Lek był stosowany w badaniach klinicznych II fazy w łuszczycy z dobrym rezultatem. Znajduje zastosowanie również w reumatoidalnym zapaleniu stawów i  zapaleniu błony naczyniowej oka. Podczas ostatniego zjazdu EADV Papp i wsp. przedstawili wyniki stosowania leku u chorych na łuszczycę o średnim i dużym nasileniu i podkreślili korzystny profil bezpieczeństwa leku. AMG 827 jest ludzkim przeciwciałem monoklonalnym stosowanym podskórnie lub dożylnie wiążącym się z receptorem interleukiny 17 (IL-17R). Podczas EADV 2011 prezentowano korzyści w badaniach klinicznych fazy II w średnio nasilonej i ciężkiej łuszczycy. Pierwszym doustnym inhibitorem IL-12 i IL-23 jest STA-5326. Lek hamuje ekspresję genów kodujących p40. LY2439821, przeciwciało monoklonalne przeciw interleukinie 17, jest w fazie badań klinicznych u pacjentów z reumatoidalnym zapaleniem stawów. Być może znajdzie zastosowanie w łuszczycy i łuszczycowym zapaleniu stawów.

Kolejną grupą leków o dużym perspektywicznym potencjale terapeutycznym w łuszczycy są leki hamujące szlak JAK (Janus kinases) tasocytynib (CP 690550) jest doustnie stosowanym inhibitorem JAK3. Prowadzone są badania mad możliwością zastosowania leku nie tylko w łuszczycy i łuszczycowym zapaleniu stawów, ale również w reumatoidalnym zapaleniu stawów, zesztywniającym zapaleniu stawów kręgosłupa, chorobach zapalnych jelit oraz po przeszczepach narządowych. Ruksolitynib (INCB-018424) jest doustnym selektywnym inhibitorem JAK1 i JAK2. Lek o początkowo największej dokumentacji dotyczącej stosowania w schorzeniach mieloproliferacyjnych być może znajdzie również zastosowanie w łuszczycy i reumatoidalnym zapaleniu stawów.

Apremilast jest doustnie stosowanym inhibitorem fosfodiesterazy 4, obecnie znajduje się w trakcie badań klinicznych w łuszczycy i nieswoistych zapaleniach jelit. Lek ma działanie przeciwzapalne, hamuje wydzielanie TNFα, IL-12 i IL-23, może stanowić obiecującą alternatywę terapeutyczną w łuszczycy.

Należy podkreślić, że wszystkie badania kliniczne nowych leków dotyczą łuszczycy o średnim i dużym nasileniu zmian. W piśmiennictwie jest mało badań klinicznych, w szczególności brakuje badań porównawczych obejmujących pacjentów z erytrodermią łuszczycową jako odrębną grupę badaną.

Postać erytrodermiczna łuszczycy jest szczególnym wyzwaniem terapeutycznym w praktyce dermatologicznej. Dlatego niezbędne są badania i analizy kliniczne, które mogłyby ułatwić w takich przypadkach podejmowanie decyzji terapeutycznych. Omawiany artykuł daje przejrzysty wgląd w dotychczasowe piśmiennictwo dotyczące leczenia erytrodemii łuszczycowej dostępnymi na rynku lekami i może być dla klinicysty istotnym wsparciem merytorycznym.

Piśmiennictwo

1. Kurzeja M, Rudnicka L, Olszewska M: New interleukin-23 pathway inhibitors In dermatology; ustekinumab, briakinumab and secukinumab. Am J Clin Dermatol. 2011, 12:113-125.

2. Papp KA, Leonard C, Menter A, et al.: Week 22 results of AMG 827 in subjects with moderate to severe plaque psoriasis in a phase 2, randomized, double-blind, placebo-controlled study. FC01.1, streszczenia zjazdowe, EADV, Lizbona, październik, 2011

3. Papp KA, Sigurgeirrson B, Abe M, et al.: Secukinumab efficacy and safety preliminary results from a phase II subcutaneous dose- ranging study in the treatment moderate-to-severe plaque psoriasis. FC01.5, streszczenia zjazdowe, EADV, Lizbona, październik, 2011.