Streszczenie

W tym artykule przeprowadzono przegląd podstawowych wyników opublikowanych badań epidemiologicznych dotyczących alergii kontaktowej w populacji osób w podeszłym wieku. We wszystkich analizowanych badaniach testy płatkowe zostały przeprowadzone u osób z problemami skórnymi, prawdopodobnie związanymi z kontaktowym zapaleniem skóry. Częstość występowania kontaktowego zapalenia skóry u osób w podeszłym wieku waha się od 33 do 64%. Ustalenie najczęstszych alergenów odpowiedzialnych za alergiczne kontaktowe zapalenie skóry jest trudnym zadaniem. Do najpowszechniejszych alergenów należą siarczan niklu, mieszanina zapachowa, diaminodifenylometan, alkohole lanolinowe, mieszanina parabenów, Euxyl K400, mieszanina chinoliny i balsam peruwiański. Autorzy uważają, że monitorowanie alergenów jest potrzebne do określenia "standardu alergenów dla osób w podeszłym wieku", który byłby przydatnym dopełnieniem diagnostyki alergii kontaktowej, pomocnym w leczeniu każdego pacjenta.

Wprowadzenie


W ostatnich dekadach w krajach uprzemysłowionych konsekwentnie wzrasta oczekiwana długość życia. W Stanach Zjednoczonych odsetek osób w wieku 65 lat i starszych wzrósł z 4 w 1900 roku do około 12 w roku 2000. W 1900 roku, tylko około 3 milionów Amerykanów osiągnęło wiek 65 lat. Do 2000 roku ich liczba wzrosła do około 35 milionów. Szacuje się, że w 2020 roku ponad 50 milionów Amerykanów - około 17% populacji - osiągnie 65 lat lub więcej. Liczba osób w podeszłym wieku na całym świecie zwiększa się, stąd też zabezpieczenie i standardy opieki zdrowotnej ulegają zmianie.

Patogeneza alergicznego kontaktowego zapalenia skóry

Alergiczne kontaktowe zapalenie skóry (allergic contact dermatitis, ACD), jedna z najczęściej występujących chorób skóry, mająca duże znaczenie społeczno-ekonomiczne, jest zapalną reakcją, w rozwoju której pośredniczą limfocyty T (reakcja nadwrażliwości typu opóźnionego) występującą w miejscu ekspozycji na alergen kontaktowy (hapten) u osób uczulonych. Podobnie jak we wszystkich reakcjach nadwrażliwości typu IV, na patofizjologię ACD składają się dwie odrębne fazy: faza rozwoju nadwrażliwości (uczulenia) i faza wyzwalania reakcji alergicznej, które wydają się zachodzić w innym czasie i miejscu. Faza uczulenia rozpoczyna się, gdy hapteny penetrują do skóry. Są one opłaszczane i transportowane przez komórki prezentujące antygeny (antigen presenting cell, APC) do drenujących węzłów chłonnych, gdzie na cząsteczkach głównego układu zgodności tkankowej (MHC klasy I i II) dochodzi do prezentacji haptenowanych peptydów, co prowadzi do pobudzenia swoistych dla haptenów limfocytów T CD8+ i CD4+. Etap rozwoju nadwrażliwości u ludzi trwa 8-15 dni i uważa się, że nie niesie ze sobą żadnych konsekwencji klinicznych. W fazie efektorowej lub fazie wyzwalania reakcji alergicznej obecność nawet jednego swoistego antygenowo limfocytu T w miejscu ponownego wprowadzenia antygenu do skóry wyzwala swoistą antygenowo odpowiedź immunologiczną, mającą na celu usunięcie antygenu za pomocą stanu zapalnego i uszkodzenia tkanek, manifestujących się jako objawy ACD, takie jak rumień, obrzęk, a nawet tworzenie pęcherzy. Faza eferentna trwa u ludzi 48-72 godzin.

Pełny tekst artykułu

Artykuł archiwalny w formacie PDF

Otwórz PDF (400 KB)
Komentarz

Autorzy tego interesującego artykułu zajęli się jednym z istotnych problemów wyprysku kontaktowego – jego specyfiką u osób w podeszłym wieku. Zestawili ciekawe rozważania immunologiczne i wyniki testów płatkowych wykonanych w różnych ośrodkach badawczych u stosunkowo dużych grup chorych na wyprysk kontaktowy. W tych badaniach stwierdzono wiele odmienności typowych dla starszych chorych.

Podobne wyniki uzyskano także w badaniach przeprowadzonych w latach 2002-2005 w Warszawie u 2247 kolejnych chorych na wyprysk. Uczulenie na balsam peruwiański stwierdzono u 4,45% badanych i u 13,1% badanych, którzy ukończyli 60 r.ż. Te dane warto zestawić z wynikami innymi badań przeprowadzonych również w Warszawie 10 lat wcześniej. Odsetek uczulonych na balsam peruwiański wśród kolejnych chorych na wyprysk wynosił tylko 2,8, natomiast w grupie 300 testowanych kolejnych pacjentów z wypryskiem podudzi na balsam peruwiański reagowało aż 30,0%. Średni wiek uczulonych na balsam peruwiański, dwuchromian potasu i siarczan niklu wynosił odpowiednio 43,4, 32,5 i 26,1 roku.

Na powstawanie i przebieg wyprysku kontaktowego może wpływać bardzo wiele czynników nie tylko medycznych, ale i gospodarczych. Potwierdza to obserwacja, że przed laty opisywano w Polsce liczne krajowe osobliwości wyprysku kontaktowego w porównaniu z krajami Europy Zachodniej. Po integracji z Unią Europejską uległy one prawie całkowitemu zatarciu.

Do porównywania różnych grup chorych na wyprysk kontaktowy zaproponowano stosowanie wskaźnika MOAHLFA, który uwzględnia: płeć, zawód, wiek, zajęcie rąk, zajęcie podudzi, zajęcie twarzy, wywiad atopowy, a także poziom wykształcenia pacjentów. Wszystkie te parametry istotnie wpływają na obraz wyprysku kontaktowego. Ten wskaźnik nie uwzględnia jednak wszystkich czynników, takich jak stopień rozwoju gospodarczego (kosmetyki, konserwanty, barwniki), regionalne zwyczaje lecznicze medycyny ludowej (kit pszczeli, rumianek, aloes itp.), czy drobne odrębności w postępowaniu terapeutycznym poszczególnych ośrodków dermatologicznych (na przykład w pewnym okresie ogromna popularność preparatu Oxycort w Polsce).

Warto też zwrócić uwagę, że ze względu na możliwość utrzymywania się dodatnich prób kontaktowych u poszczególnych chorych przez dziesięciolecia bez udokumentowanego kolejnego kontaktu z alergenem część obserwowanych u starszych osób odczynów może mieć charakter „blizny immunologicznej” po przebytej nadwrażliwości na alergen. Kontakt z nim już dawno ustał i nie ma żadnego znaczenia dla aktualnie występujących zmian skórnych.

Propozycja stworzenia specjalnego zestawu alergenów kontaktowych dla osób w podeszłym wieku wpisuje się w dawne propozycje tworzenia odrębnych zestawów np: pediatrycznych, dla poszczególnych zawodów czy odmian wyprysku. Wydaje się, że zgodnie z zaleceniami Międzynarodowej Grupy Badającej Wyprysk Kontaktowy wszyscy chorzy z wypryskiem powinni być testowani zestawem podstawowym alergenów kontaktowych (sukcesywnie modyfikowanym), a następnie ewentualnie badanie powinno być rozszerzone o zestawy dodatkowe dobrane indywidualnie dla konkretnego pacjenta, z uwzględnieniem wszystkich czynników mogących wpływać na przebieg choroby.

Natomiast propozycja wydłużenia obserwacji ewolucji odczynu w próbie kontaktowej, może mieć istotne znaczenie w ocenie niektórych prób kontaktowych (np. nadwrażliwość na glikokortykosteroidy, antybiotyki aminoglikozydowe). Wprowadzenie obligatoryjnego „trzeciego” odczytu prób kontaktowych może jednak nadmiernie utrudnić wykonywanie badań zestawem podstawowym.