Świąd u osób w podeszłym wieku

Świąd to jeden z najczęstszych objawów chorób skóry, schorzeń ogólnoustrojowych i neurologicznych, a w populacji osób w  podeszłym wieku występuje on zdecydowanie częściej niż w innych grupach wiekowych. Takie osoby są szczególnie podatne na wystąpienie świądu z uwagi na zmniejszone uwodnienie skóry, utratę kolagenu, zaburzenia odpowiedzi immunologicznej w skórze oraz gorsze funkcjonowanie skóry jako bariery. W omawianym artykule przedstawiliśmy aktualny stan wiedzy na temat szeroko pojętej patogenezy, diagnostyki i leczenia świądu u osób w podeszłym wieku na podstawie aktualnego piśmiennictwa oraz własnego wieloletniego doświadczenia klinicznego. Warto jednak podkreślić, że mimo częstego występowania świądu u osób w podeszłym wieku badań poświęconych świądowi starczemu jest niewiele, a wiedza na jego temat pozostaje w dużej mierze niepełna. Również większość zaleceń terapeutycznych opiera się na obserwacjach szerokiej grupy pacjentów w różnym przedziale wiekowym, brak natomiast badań oceniających bezpieczeństwo i skuteczność danego leczenia przeciwświądowego u chorych po 65 r.ż. Dlatego poszczególne terapie przeciwświądowe, zwłaszcza ogólnoustrojowe, powinny być stosowane z ostrożnością. Początkowo warto stosować mniejsze dawki leków niż powszechnie zalecane z uwagi na zwolniony metabolizm leków i częste zjawisko polipragmazji wśród starszych osób, a tym samym zwiększone ryzyko działań niepożądanych leków. Dopiero przy dobrej tolerancji małych dawek poszczególne leki można stosować w pełnej dawce terapeutycznej. Dotyczy to zwłaszcza leków o działaniu ośrodkowym, m.in. leków przeciwdepresyjnych, antagonistów receptorów opioidowych czy leków przeciwpadaczkowych.

Należy także podkreślić, że świąd starczy, według większości badaczy i klinicystów zajmujących się aktualnie tym problemem, nie stanowi odrębnej jednostki nozologicznej. Niedopuszczalne zatem powinno być stawianie rozpoznania świądu starczego (pruritus senilis) i poprzestawanie na tłumaczeniu, że nie udało się ustalić innego podłoża świądu. W każdym przypadku, niezależnie od wieku pacjenta, należy dążyć do ustalenia przyczyny powstania świądu, bo jedynie wtedy możliwe jest wdrożenie odpowiedniego leczenia przyczynowego. Z drugiej strony u osób w podeszłym wieku często współistnieje jednocześnie kilka schorzeń, które mogą być odpowiedzialne za powstanie świądu, lub leki stosowane z ich powodu mogą powodować świąd, co praktycznie uniemożliwia jednoznaczne stwierdzenie, która jednostka chorobowa jest u danego pacjenta odpowiedzialna za podawane przez niego dolegliwości. Jeżeli, mimo wdrożenia odpowiedniego postępowania diagnostycznego, nie ustalono przyczyny świądu, właściwe jest rozpoznanie świądu o nieustalonej etiologii. Takiego chorego należy jednak dalej obserwować, bo niejednokrotnie zdarza się, że po kilku tygodniach czy miesiącach zostaje rozpoznana choroba będąca podłożem podawanej wcześniej dolegliwości. Czasami warto także wykonać biopsję skóry, która klinicznie nie prezentuje żadnych odchyleń od normy, gdyż może okazać się, że badanie histologiczne dostarczy cennych informacji o patogenezie świądu, np. pozwoli na rozpoznanie T-limfocytowego chłoniaka skóry.

Na koniec serdecznie zapraszam do uważnego przeczytania artykułu poświęconego świądowi u chorych w podeszłym wieku. Mam nadzieję, że zamieszczone tam wskazówki zaowocują poprawą opieki dermatologicznej nad osobami w podeszłym wieku, które cierpią z powodu świądu. Być może nie u wszystkich chorych możliwe będzie uzyskanie pełnego ustąpienia zgłaszanych dolegliwości, ale jedynie uważna obserwacja chorych i dokładna ocena proponowanych zaleceń pozwolą na opracowanie skuteczniejszych i bezpiecznych metod terapii w przyszłości.