Leczenie wulwodynii – systematyczny przegląd i uszeregowanie dowodów naukowych

Wulwodynia jest wieloczynnikową, przewlekłą chorobą charakteryzującą się bólem i pieczeniem sromu, przy braku jakichkolwiek klinicznych wykładników zakażenia i innych objawów chorobowych. Badanie kliniczne na ogół nie wykazuje żadnych odchyleń, a jedyną zmianą widoczną w badaniu przedmiotowym, która występuje u części chorych, jest rumień w okolicy przedsionka pochwy. Jednostkę rozpoznaje się po wykluczeniu potencjalnych przyczyn dolegliwości bólowych w tej okolicy, takich jak zakażenie, proces zapalny oraz choroby skóry zajmujące srom, nowotwory i choroby neurologiczne. Dolegliwości zgłaszane przez pacjentki jako różnorodne odczucia bólowe bądź dyskomfort mogą mieć charakter ciągły albo przerywany, obejmować wybrane miejsca na sromie lub cały srom. Warto zwrócić uwagę, że świąd nie jest objawem subiektywnym charakterystycznym dla wulwodynii, która zgodnie z obowiązującą klasyfikacją ICD-10 na rok 2013 jest umieszczona w grupie chorób układu moczowo-płciowego jako ból i inne schorzenia związane z narządami płciowymi żeńskimi (N94.81). Choroba występuje u kobiet w różnym wieku i uznawana jest za stosunkowo częsty problem, a mimo to jej etiopatogeneza nie została dotąd wyjaśniona. Wulwodynia pozostaje często nierozpoznana, a chore są niewłaściwie leczone przez wiele lat. Do dermatologów trafiają najczęściej kierowane na konsultacje przez ginekologów, którzy wykluczają choroby zapalne, zakaźne czy nowotworowe, na ogół po kilku podjętych wcześniej próbach leczenia przeciwzapalnego czy przeciwgrzybicznego. O konsekwencjach choroby można przekonać się w czasie zbierania wywiadu lekarskiego, a także czytając zwierzenia pacjentek zamieszczane na stronach internetowych. Już sam fakt postawienia prawidłowego rozpoznania i wyjaśnienia istoty choroby często powoduje uspokojenie i choć oczywiście nie likwiduje przykrych dolegliwości subiektywnych, to pozwala je lepiej znosić, gdy znika dodatkowe uczucie lęku przed chorobą nowotworową czy zakaźną, którą można przenieść na partnera w czasie kontaktu płciowego. Wulwodynia bardzo ogranicza codzienne życiowe aktywności cierpiących kobiet. W wielu przypadkach dolegliwości są na tyle dokuczliwe, że chore rezygnują z kariery zawodowej, aktywnego życia seksualnego, ćwiczeń fizycznych i uprawiania sportów, co w efekcie prowadzi do utraty poczucia własnej wartości. Lokalizacja dolegliwości sprawia, że na ich temat niechętnie i rzadko się rozmawia, a to pogłębia poczucie izolacji i beznadziejności.

W komentowanym artykule przeprowadzono wnikliwą analizę metod terapeutycznych stosowanych w celu złagodzenia objawów choroby. Okazuje się, że nie ma przekonywających dowodów naukowych na rekomendowanie którejkolwiek ze stosowanych metod leczenia. Autor wskazuje też na ograniczenia powodujące trudność w prowadzeniu badań klinicznych oceniających rezultaty terapii wulwodynii. Nie znaczy to jednak, że możliwych opcji terapeutycznych nie można stosować w praktyce, dobierając je indywidualnie do potrzeb pacjentek i pamiętając o funkcjonowaniu psychoseksualnym, gdyż problem dotyczy najczęściej kobiet w wieku pełnej aktywności seksualnej. Bardzo istotną rolę odgrywa edukacja pacjentek, wyjaśnienie istoty schorzenia oraz czasu potrzebnego na uzyskanie poprawy. Chore często zniechęcają się do stosowania preparatów farmakologicznych już po kilku dniach leczenia, a na uzyskanie poprawy trzeba czekać niekiedy kilka miesięcy.