Streszczenie
Szacuje się, że w Ameryce na cukrzycę typu 1 choruje od 1,2 do 2,4 miliona osób. Większość zachoruje na cukrzycę typu 1 w dzieciństwie. Wczesny początek choroby stwarza z jednej strony problemy, z którymi muszą zetknąć się rodzice, starający się zapewnić dziecku niezależność, z drugiej strony ryzyko rozwoju powikłań cukrzycy w ciągu życia. Ostatnie badania podkreśliły znaczenie i narastającą częstość cukrzycy typu 2 wśród dzieci, chociaż to cukrzyca typu 1 jest najczęstszym rozpoznaniem, z jakim stykają się pediatrzy lub endokrynolodzy dziecięcy.
Zaskakujące jest to, że narasta również zapadalność na cukrzycę typu 1. Dwa duże międzynarodowe badania, obejmujące 4 dekady, wskazują na ogólnoświatowy 2,8-3% roczny wzrost zapadalności na cukrzycę typu 1.
Rośnie zatem potrzeba wprowadzenia skutecznej prewencji i stworzenia możliwości leczenia cukrzycy typu 1, mimo faktu, że nie znamy przyczyn jej narastającej epidemii. Obecnie aktywności badawczej w tym zakresie poświęconych jest wiele inicjatyw, w tym m.in. Type 1 Diabetes TrialNet (TrialNet; www.diabetestrialnet. org) i Immune Tolerance Network (www.immunetolerance.org).
W artykule dokonano podsumowania wiedzy o patogenezie i prewencji cukrzycy typu 1, a także przedstawiono możliwości udziału lekarzy opieki podstawowej w inicjatywach badawczych prewencji cukrzycy typu 1.
Patogeneza cukrzycy typu 1
W celu zrozumienia wielu działań podejmowanych w prewencji cukrzycy typu 1 niezbędne jest zapoznanie się z jej patogenezą. Cukrzyca typu 1 jest po pierwsze, i co najważniejsze, chorobą o charakterze autoimmunologicznym. Spotykana jest w rodzinach, w których często występują choroby autoimmunologiczne, a osoby, u których rozpoznano cukrzycę typu 1, cechuje zwiększone ryzyko rozwoju innych schorzeń tego typu (tab. 1). Predyspozycja do rozwoju cukrzycy typu 1 występuje już od momentu urodzenia z powodu dziedziczenia predysponujących genów, spośród których wiele nie zostało zidentyfikowanych. Chociaż większość osób, u których właśnie rozpoznano cukrzycę typu 1, nie ma wyraźnego wywiadu rodzinnego w kierunku tej choroby, to dzieci niedotknięte tym schorzeniem, których rodzice lub rodzeństwo chorują na cukrzycę typu 1, charakteryzują się zwiększonym ryzykiem zachorowania na nią w porównaniu z populacją ogólną (tab. 2). Ujawnienie się cukrzycy na skutek obecności predysponujących czynników genetycznych wymaga dodatkowych zdarzeń, co najbardziej widoczne jest na przykładzie braku pełnej zgodności wystąpienia choroby u bliźniąt jednojajowych.
W rozwoju cukrzycy typu 1, u osób predysponowanych do niej genetycznie, ważną rolę odgrywają czynniki środowiskowe. Nie określono pojedynczego czynnika sprzyjającego zachorowaniu, a badania epidemiologiczne wskazują na możliwość występowania wielu takich czynników. Do najbardziej znanych zalicza się zakażenia wirusami Coxsackie, grypy B, opryszczki pospolitej i ludzkim wirusem herpes typu 6, a także czynniki dietetyczne, takie jak ekspozycja na mleko krowie. W badaniu obejmującym 28 dzieci w wieku 3-14 lat ze świeżo rozpoznaną cukrzycą typu 1 przeciwciała w klasie IgG przeciwko wirusowi Coxsackie B stwierdzono u 39%, w porównaniu z 5,5% w dobranej pod względem wieku grupie kontrolnej 290 dzieci.
Te czynniki mogą się przyczynić bezpośrednio do aktywacji układu immunologicznego przeciwko krzyżowo reagującym antygenom obecnym w obrębie wysp trzustkowych lub nieswoiście pobudzać wydzielanie prozapalnych cytokin uszkadzających komórki wysp trzustkowych. Identyfikacja tych czynników, a także ich oddziaływań, jest częścią prowadzonego badania Environmental Determinants of Diabetes in the Young (http://teddy.epi.usf.edu).
Dodaj do ulubionych