Dieta śródziemnomorska u chorych na cukrzycę: przesłanki dla jej zastosowania

Większość dostępnych informacji, opartych na danych naukowych, dotyczyła zmniejszenia ryzyka związanego z chorobą i możliwości wydłużenia życia w dobrym zdrowiu i komforcie. W popularnonaukowych i profesjonalnych publikacjach często podkreślano konieczność dążenia w prowadzeniu chorego na cukrzycę do optymalizacji kryteriów ABC: A – wartość hemoglobiny A_1C (HbA_1C) w surowicy, B – ciśnienie krwi oraz C – stężenie cholesterolu w surowicy. American Diabetes Association (ADA) rekomenduje zmniejszenie wartości HbA_1C do <7%, utrzymywanie ciśnienia tętniczego krwi <130/80 mm Hg oraz stężenia cholesterolu LDL w surowicy <100 mg/dl (<70 mg/dl u osób z rozpoznaną chorobą sercowo-naczyniową). Takie działanie ma na celu zmniejszenie ryzyka powikłań mikronaczyniowych i sercowo-naczyniowych.
Wspomniane wymagania nie zmieniły się istotnie w ciągu ostatnich lat, jednak stopień kontroli cukrzycy w populacji wciąż jest mniejszy niż optymalny. Dane z badania NHANES (National Health and Nutrition Examination Survey) przeprowadzonego w latach 2001-2002 wskazują, że około 53% chorych na cukrzycę nie osiąga założonego celu terapii w zakresie kontroli ciśnienia tętniczego, a 50,2% nie osiąga założonej wartości HbA_1C. Jeśli wziąć pod uwagę te statystyki, nie dziwi, że śmiertelność z powodu choroby wieńcowej i ryzyko udaru mózgu są 2-4-krotnie większe u chorych na cukrzycę niż u osób nieobciążonych tą chorobą. Podstawą leczenia w cukrzycy jest właściwe odżywianie i regularna aktywność fizyczna, które pozwalają utrzymać wartości HbA_1C, ciśnienie krwi i stężenie cholesterolu. Konieczność kontrolowania każdego z tych parametrów stawia inne wymagania dotyczące diety. Część zaleceń wprawdzie się pokrywa, jednak leczenie dietetyczne w cukrzycy może być złożone i zbyt trudne dla chorych, którzy często leczą się także z powodu innych czynników ryzyka. Powszechną trudnością jest na przykład to, że zalecenia wymagają od chorego korzystania z tabel i interpretacji otrzymanych danych (np. obliczenia przyjmowanej ilości węglowodanów i dostosowania dawki przyjmowanej insuliny, czynników korygujących lub wskaźnika insulina-węglowodany).
Niedawno opublikowana praca porusza ważną kwestię: znaną i istotną w leczeniu cukrzycy umiejętność liczenia, czyli używania i rozumienia liczb. White i wsp. stwierdzili, że nawet osobom, które nie mają problemów z czytaniem i pisaniem, często zdarzają się błędy w interpretowaniu treści z etykiet na produktach żywnościowych. Zaleceń dotyczących żywienia jest wiele (przy czym niektóre są niejasne lub sprzeczne), nie powinno zatem dziwić, że klinicyści często spotykają chorych zdezorientowanych, niewiedzących, jak właściwie stosować dietę, czyli co mogą jeść, a czego nie.
Artykuł ten omawia standardy żywieniowe proponowane w celu uzyskania właściwej kontroli glikemii, ciśnienia tętniczego i stężenia cholesterolu w surowicy, z uwzględnieniem zawartych w nich podobieństw i różnic. Zaproponuje też plan żywieniowy stworzony na podstawie wzorca znanego od stuleci, czyli diety śródziemnomorskiej, łączącej kluczowe elementy schematów zalecanych w celu uzyskania optymalnej kontroli każdego z parametrów.