Streszczenie
Testy genetyczne pod kątem mutacji w pewnych genach pozwalają lekarzom na precyzyjną identyfikację kobiet z grupy zwiększonego ryzyka wystąpienia raka piersii jajnika. Takie osoby można objąć badaniami przesiewowymi i postępowaniem prewencyjnym, co pozwoli na zmniejszenie ryzyka zgonu z powodu tych chorób. Położnicy i ginekolodzy odgrywają ważną rolę w rozpoznaniu i leczeniu kobiet z zespołem dziedzicznego raka piersi i jajnika.
BRCA1 i BRCA2
Mutacje w komórkach linii zarodkowej w genach BRCA1 i BRCA2 odpowiadają za znaczną większość przypadków rodzinnego zespołu dziedzicznego raka piersi i jajnika. Około 10% przypadków raka jajnika i 3-5% raka piersi jest wynikiem mutacji linii zarodkowej w BRCA1 i BRCA2. Gen BRCA1 znajduje się na chromosomie 17, a BRCA2 na chromosomie 13. Znaleziono ponad 1200 mutacji w genie BRCA1 i ponad 1300 w genie BRCA2. BRCA1 i BRCA2 są genami-supresorami nowotworów, kodującymi białka biorące udział w naprawie DNA. Choć osoby z dziedzicznym zespołem raka piersi i jajnika dziedziczą jeden uszkodzony allel BRCA1 lub BRCA2, od matki bądź ojca, dysponują też drugim, czynnym allelem. Jeśli nastąpi utrata funkcji przez ten drugi allel, dochodzi do rozwoju raka w wyniku akumulacji dodatkowych mutacji. Ten proces określa się jako hipotezę dwóch uderzeń.
Szacuje się, że w populacji ogólnej około 1 na 300 do 1 na 800 osób jest nosicielem mutacji w genie BRCA1 lub BRCA2. W pewnych populacjach, które rozwinęły się z nielicznych grup początkowych, swoista mutacja w genie BRCA1 lub BRCA2 może występować częściej. Taką mutację określa się mianem założycielskiej (founder mutation). Tego typu mutacje w genach BRCA1 i BRCA2 zidentyfikowano m.in.u Żydów aszkenazyjskich (wywodzących się z Europy Wschodniej), Kanadyjczyków pochodzenia francuskiego oraz Islandczyków. Szczególne znaczenie dla praktyki klinicznej w Stanach Zjednoczonych ma fakt, że 1 na 40 przedstawicieli populacji Żydów aszkenazyjskich, z których większość mieszka właśnie w Stanach Zjednoczonych, jest nosicielem 1 z trzech mutacji założycielskich w BRCA1 lub BRCA2.
U kobiety z mutacją BRCA1 ryzyko wystąpienia raka jajnika sięga 39-46%. U kobiety z mutacją w genie BRCA2 ryzyko wystąpienia tego raka wynosi 12-20%. Szacunkowe ryzyko wystąpienia raka piersi w przypadku mutacji w BRCA1 lub BRCA2 wynosi 65-74%. U kobiet chorych na raka piersi statystycznie 10-letnie ryzyko wystąpienia w dalszej kolejności raka jajnika wynosi 12,7% u nosicielek mutacji w BRCA1 i 6,8% mutacji w BRCA2.
Rak jajnika związany z mutacjami w BRCA1 i BRCA2 ma charakterystyczny fenotyp. Najczęściej jest to dobrze zróżnicowany rak surowiczy lub endometroidalny. Wydaje się, że do tej grupy nowotworów nie zaliczają się raki jajnika śluzowe ani przypadki o granicznej złośliwości. Pierwotny rak jajowodu i pierwotny rak otrzewnej należą również do grupy chorób związanych z mutacjami BRCA1 i BRCA2.
Rozważania kliniczne i rekomendacje
Komu należy oferować diagnostykę zespołu dziedzicznego raka piersi i jajnika?
Ocena ryzyka dziedzicznego zespołu raka piersi i jajnika powinna stanowić część rutynowej praktyki ginekologiczno-położniczej. Wstępne badanie przesiewowe powinno obejmować wywiad dotyczący pacjentki i jej rodziny pod kątem raka piersi i raka jajnika. Przedstawione dalej w tekście zalecenia mogą pomóc lekarzom położnikom i ginekologom w określeniu, które z pacjentek mogą odnieść korzyści z bardziej wszechstronnej oceny pod kątem dziedzicznego ryzyka wystąpienia raka. Taka ocena prowadzona jest przez specjalistę w dziedzinie genetyki onkologicznej i obejmuje wywiad rodzinny, analizę ryzyka, edukację i poradnictwo. Może też obejmować wykonanie testów genetycznych, jeśli są one konieczne, po udzieleniu pacjentce niezbędnych informacji i uzyskaniu jej zgody.
Badanie przesiewowe oraz strategie prewencyjne mogą zmniejszyć chorobowość i śmiertelność związane z rakiem jajnika i piersi, dlatego identyfikacja osób, u których występuje ryzyko dziedziczenia, jest tak ważna. Dla lekarza położnika i ginekologa opracowano pewne kryteria kliniczne pomocne w określeniu, które pacjentki mogą odnieść korzyści z oceny genetycznej (patrz ramka). Pierwsza grupa kryteriów obejmuje pacjentki z większym niż 20-25% prawdopodobieństwem występowania dziedzicznej predyspozycji do zachorowania na raka piersi i jajnika. U tych pacjentek zaleca się wykonanie testu genetycznego. Druga grupa obejmuje chore z większym niż 5-10% prawdopodobieństwem wystąpienia dziedzicznej predyspozycji do zachorowania na raka piersi i jajnika, u których przydatna może się okazać znajomość tła genetycznego.
Dodaj do ulubionych