Rozpoznawanie i leczenie nadreaktywnego pęcherza moczowego: specjalne uwarunkowania związane z wiekiem

W National Overactive Bladder Evaluation (NOBLE) Program, badaniu populacyjnym przeprowadzonym w Stanach Zjednoczonych z udziałem ponad 2700 kobiet, stwierdzono wyraźną zależność między częstością występowania OAB z lub bez nietrzymania moczu z powodu parć naglących a postępującym procesem starzenia. Największe zmiany obserwowano u kobiet w okresie okołomenopauzalnym lub podczas menopauzy. OAB wraz z nietrzymaniem moczu z powodu parć naglących wśród kobiet w wieku 45-55 lat występował trzykrotnie częściej niż wśród kobiet w wieku poniżej 35 lat i zwiększał się z wiekiem. Ponadto wśród kobiet z OAB i nietrzymaniem moczu z powodu parć naglących stwierdzono pogorszenie jakości życia zależne od stanu zdrowia, stanu psychicznego oraz zaburzeń snu w porównaniu z obserwowanymi kobietami w tym samym wieku z grupy kontrolnej.
W niniejszym artykule przedstawiono aktualny stan wiedzy na temat OAB, zwracając szczególną uwagę na czynniki, które stają się istotne u kobiet wraz z upływem lat.

Ocena

Objawy
International Continence Society (ICS) mianem nadreaktywnego pęcherza moczowego określa występowanie parć naglących, połączonych niekiedy z nietrzymaniem moczu z powodu parć, tj. niezależnym od woli gubieniem moczu poprzedzonym bezpośrednio nagłą potrzebą oddania moczu. Często obserwuje się występowanie całej gamy objawów, w tym częstomoczu dziennego i nocnego, gdy silne parcie na pęcherz budzi kobietę. We wcześniejszym piśmiennictwie częstomocz dzienny i nocny definiowano na podstawie liczby mikcji. W uaktualnionym ostatnio raporcie ICS Standarization Subcommittee odstąpiono od tego i za częstomocz dzienny uznano po prostu sytuację, gdy chora skarży się na zbyt częste oddawanie moczu w ciągu dnia, zaś za częstomocz nocny,gdy występuje konieczność oddania moczu w nocy więcej niż raz.

Podstawowe informacje z wywiadu
Podczas badania chorych z OAB zasadniczą rolę odgrywa starannie zebrany wywiad. Należy zapytać o liczbę mikcji i epizodów nietrzymania moczu w ciągu dnia, czy chora korzysta z podpasek lub wkładek oraz o czynniki nasilające lub łagodzące dolegliwości. Trzeba się też dowiedzieć, ile płynów chora wypija w ciągu doby, w tym ile płynów zawierających kofeinę oraz alkohol. Istotne znaczenie mają też choroby współistniejące, mogące wpływać na występowanie dolegliwości, w tym cukrzyca, zaburzenia neurologiczne, przebyte napromienianie miednicy, a także choroby, w przebiegu których istnieją względne lub bezwzględne przeciwwskazania dostosowania leków cholinolitycznych, takie jak niewydolność nerek, niewydolność serca, jaskra z wąskim kątem przesączania oraz miastenia. U chorych skarżących się na częstomocz nocny należy zwrócić uwagę na występowanie chorób naczyń obwodowych, zespołu obturacyjnego bezdechu sennego oraz moczówkę prostą. Trzeba odnotować przyjmowanie przez pacjentkę leków zwiększających częstość mikcji, takich jak leki moczopędne, a także przebyte operacje w obrębie miednicy i operacje odtwórcze oraz dowiedzieć się, czy występujące obecnie dolegliwości poprzedzały wykonanie zabiegu. Przebyte operacje z powodu nietrzymania moczu mogły się przyczynić do zaburzeń unerwienia pęcherza moczowego lub zalegania moczu w pęcherzu, a niekiedy wpływają na zmianę sposobu leczenia. Do pojawienia się objawów OAB dochodzi często po radykalnej histerektomii w wyniku uszkodzenia autonomicznych włókien nerwowych przebiegających przez splot miedniczny. Trzeba też zapytać chorą o spożywanie produktów drażniących pęcherz moczowy, w tym potraw kwaśnych i ostrych oraz czekolady. Chociaż w trakcie wywiadu gromadzi się zwykle informacje o przebytych przez chorą ciążach i porodach, w kilku badaniach populacyjnych nie stwierdzono zależności między nimi a występowaniem OAB z lub bez nietrzymania moczu z powodu parć naglących.