Kontrolowana stymulacja jajeczkowania – trudne przypadki

Ciąża ta była wynikiem pozaustrojowego zapłodnienia komórki jajowej uzyskanej w cyklu naturalnym, w którym monitorowano stężenie estradiolu w moczu. W chwili osiągnięcia wartości progowej (wskazującej na rozwój pęcherzyka dominującego) rozpoczęto regularne monitorowanie stężenia hormonu luteinizującego (luteinizing hormone, LH) do momentu wykrycia szczytowego wzrostu jego stężenia. Wówczas przygotowano pacjentkę do zabiegu laparoskopowego, podczas którego nakłuto pęcherzyk i uzyskano komórkę jajową, którą zapłodniono w warunkach laboratoryjnych. Chociaż Robert Edwards początkowo stosował stymulację jajników w próbach IVF, ze względu na problemy z odpowiednią synchronizacją endometrium z dojrzewaniem pęcherzyków jajnikowych zaniechał tej procedury i skupił się na monitorowaniu cyklu naturalnego.
Wkrótce do praktyki klinicznej wprowadzono technikę stymulacji jajników przy użyciu gonadotropin, prowadzącą do rozwoju wielu pęcherzyków. Pozwoliło to na pozyskiwanie większej liczby komórek jajowych, rozwój większej liczby zarodków i zwiększenie odsetka ciąż. Cykle monitorowano, mierząc stężenie estradiolu, a dojrzałość pęcherzyków oceniano, wykonując przezpochwowe badania ultrasonograficzne. Aby uniknąć przedwczesnej owulacji, opracowano zasady zahamowania aktywności osi podwzgórze-przysadka-jajnik (tzw. down-regulation), a następnie włączono tę procedurę do protokołów stymulacji, wykorzystując działanie agonistów lub antagonistów hormonu uwalniającego gonadotropiny (gonadotropin-releasing hormone, GnRH). Procedura kontrolowanej stymulacji jajników stała się standardowym etapem cyklu leczenia w programach IVF.
U niektórych pacjentek poddawanych kontrolowanej stymulacji jajników odpowiedź w postaci rozwoju pęcherzyków jajnikowych i wzrostu stężenia estradiolu jest jednak niesatysfakcjonująca. Pacjentki mogą odpowiadać na stymulację albo zbyt słabo, albo nadmiernie, lub też mogą u nich wystąpić groźne powikłania w postaci zespołu hiperstymulacji jajników (tab. 1). Niniejszy artykuł poświęcony jest trzem powyższym problemom klinicznym, omówiono w nim różne strategie postępowania mające na celu poprawę wyników przy jednoczesnym ograniczeniu ryzyka potencjalnych powikłań.