Trening a wydolność fizyczna organizmu - VO2maks oraz VO2AT

Maksymalne pochłanianie tlenu (tzw. pułap tlenowy) może być uwarunkowany następującymi czynnikami:
• ze strony układu krążenia: pojemnością minutową serca, ciśnieniem krwi, zawartością hemoglobiny we krwi, powinowactwem hemoglobiny do tlenu;
• ze strony układu oddechowego: stosunkiem wentylacji do perfuzji, minutową wentylacją płuc;
• ze strony układu mięśniowego: przepływem krwi przez pracujące mięśnie oraz stopniem rozbudowania krążenia w obrębie mięśni poprzecznie prążkowanych;
• metabolizmem mięśni poprzecznie prążkowanych, zależnym od masy mięśni, liczby mitochondriów i aktywności enzymów oksydacyjnych. Wartość VO_2maks wyrażana jest w ml/kg/min. U zdrowych osób waha się w zakresie 15-85 ml/kg/min. Wartości niższe obserwuje się głównie u osób z cechami niewydolności krążeniowo-oddechowej. Wartości powyżej 50 ml/kg/min dotyczą osób bardzo aktywnych fizycznie w codziennym życiu. Przekroczenie wartości
70 ml/kg/min jest zarezerwowane raczej dla profesjonalnych sportowców osiągających sukcesy międzynarodowe.
Wysiłek fizyczny, który wykorzystuje pełną moc przemian tlenowych (praca przy VO_2maks), może trwać maksymalnie 5-8 minut. Każdy dłuższy wysiłek wymaga ograniczenia jego nasilenia w celu wydłużenia pracy.Wysiłki trwające dłużej (powyżej 30 minut) charakteryzują się intensywnością niższą od poziomu na progu mleczanowym (LT). Dlatego też VO₂ na progu beztlenowym (VO₂AT) najlepiej odzwierciedla rzeczywistą wydolność sportowca. VO_2maks jest znacznie wyższy w grupie biegaczy krótko- i średniodystansowych niż w grupie maratończyków. To maratończycy jednak osiągają większą prędkość biegu na progu beztlenowym, dzięki czemu mogą pokonywać cały wysiłek, wykorzystując przemiany tlenowe. Na podstawie zmian dotyczących stężenia kwasu mlekowego we krwi oraz zmian pH można wyróżnić następujące typy wysiłków [1]:
• Krótkotrwałe (maksymalne), których czas trwania przeważnie nie przekracza 60 s (bieg na krótkich dystansach – 100-200 m), a głównym źródłem energii są procesy beztlenowe, które polegają na rozpadzie fosfokreatyny oraz glikogenu mięśniowego. Pierwszym etapem jest rozpad fosfokreatyny do obojętnej kreatyny oraz fosforanów nieorganicznych. Po krótkim czasie następuje znaczna aktywacja glikolizy beztlenowej, której wynikiem jest wzrost stężenia mleczanów oraz zakwaszenia środowiska wewnątrzkomórkowego.W opisanych warunkach dochodzi do wypływu mleczanów, fosforanów oraz jonów potasu z komórki. Skutkiem tego jest zakwaszenie osocza.
• Wysiłki średniodługie (15-30 minut) i krótkotrwałe przedłużone (1-15 minut), w trakcie których dochodzi do przekroczenia progu mleczanowego. Głównym substratem energetycznym w tych procesach są węglowodany. Ze względu na rozwijającą się kwasicę, następuje stopniowe zużywanie wodorowęglanów osoczowych. Stopień zakwaszenia zależy od intensywności wysiłku oraz dynamiki jej narastania.
• Wysiłki długotrwałe (wielogodzinne), podczas których zachodzą głównie procesy tlenowe. W większości przypadków nie dochodzi do zakwaszenia organizmu. Ograniczenie trwania wysiłku nie jest związane z ograniczonym
dostępem tlenu. Czynnikiem ograniczającym czas trwania wysiłku może być liczba dostępnych substratów energetycznych.