Sztywność karku i opistotonus u chorej z napadowym częstoskurczem z wąskimi zespołami QRS

Pacjentce podano propafenon i.v. (100 mg, 2 mg/kg), uzyskując stabilizację rytmu serca, a następnie włączono propafenon doustnie w dawce 3 × 150 mg. W kolejnej dobie pacjentka zgłosiła złe samopoczucie i osłabienie (przy prawidłowym ciśnieniu i tętnie). W godzinach popołudniowych wystąpiła u niej sztywność karku i języka (dające zaburzenia mowy przy zachowanej świadomości – chora była spokojna i rzeczowa), a w końcu także opistotonus. W ciągu 4 godzin obserwowano kilka takich napadów – trwały ok. 5-10 minut. Między napadami nie stwierdzano deficytów neurologicznych – badanie neurologiczne było prawidłowe.
Diagnostyka różnicowa obejmowała:

• zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej (hipoihipernatremię, hipokaliemię, hipokalcemię, hipomagnezemię),

• hiperwentylację (zasadowicę oddechową),

• hipoglikemię,

• udar mózgu,

• napad padaczkowy,

• działania niepożądane leków.

Konsultujący (po kilku godzinach) neurolog nie stwierdził istotnych nieprawidłowości, nie było wskazań do dalszej diagnostyki w kierunku udaru mózgu czy padaczki. Wynik gazometrii żylnej przedstawia rycina 3. Nie było istotnych nieprawidłowości w zakresie równowagi kwasowo-zasadowej ani w stężeniach elektrolitów. Potwierdzono to kolejną serią wyników laboratoryjnych, w których stwierdzono następujące stężenia jonów: Na⁺ 144,4  mmol/l, K⁺ 4,15 mmol/l, Cl^– 103 mmol/l, Ca²⁺ 2,31 mmol/l, fosforany 1,37 mmol/l, Mg²⁺ 0,79 mmol/l. Przed uzyskaniem wyników badań stosowano empirycznie wlew soli fizjologicznej z dodatkiem Ca²⁺ i Mg²⁺, uzyskując niewielką poprawę w zakresie dolegliwości. Wykonano EKG (ryc. 4), które wykazało wyraźne wydłużenie odcinka PR (280 ms) i znaczne poszerzenie zespołu QRS (140 ms), czyli cechy toksycznego działania propafenonu. Lek odstawiono. W kolejnych dobach obserwowano poprawę samopoczucia chorej, sztywność karku się nie powtarzała. W 24-godzinnym monitorowaniu EKG metodą Holtera obserwowano liczne napady częstoskurczu przedsionkowego. Powrócono do leczenia metoprololem, a następnie chorą zakwalifikowano do leczenia zabiegowego.