Choroby osierdzia

Płyn w worku osierdziowym

W warunkach prawidłowych w osierdziu znajduje się kilka mililitrów płynu. Fizjologiczna ilość płynu w worku osierdziowym może powodować niewielką separację blaszek osierdzia w skurczu (ryc. 1A). Skurczowo-rozkurczowa separacja blaszek osierdzia wskazuje na gromadzenie się nieco większej ilości płynu (ryc. 1B). Początkowo płyn układa się w częściach worka osierdziowego położonych najniżej. U chorego leżącego na wznak lub na lewym boku jest to zatoka skośna worka osierdziowego znajdująca się za tylną ścianą lewej komory. W przypadku większej objętości płynu jest on także widoczny przy innych ścianach serca. W niektórych przypadkach płyn początkowo gromadzi się w sąsiedztwie prawego przedsionka.
Zlokalizowany (otorbiony) płyn może występować u chorych po operacjach z otwarciem worka osierdziowego, chorych z przebytym ropnym zapaleniem osierdzia, urazach. Lokalizacja płynu zależy wówczas od jego przyczyny. Jeżeli ograniczona przestrzeń płynowa występuje w osierdziu u chorego, którego wywiad nie wskazuje na powyższe przyczyny, należy brać pod uwagę torbiel worka osierdziowego, ewentualnie tętniak lewej komory lub tzw. tętniak lewego przedsionka (ryc. 2-5). Oprócz przezklatkowego i przezprzełykowego badania echokardiograficznego pomocne są wówczas tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny.
Płyn w osierdziu należy różnicować z często występującą osierdziową tkanką tłuszczową. Cechuje się ona większą echogenicznością (ryc. 6) i mniejszym wahaniem separacji osierdzia w trakcie cyklu pracy serca. Typowym obrazem tkanki tłuszczowej jest separacja blaszek osierdzia wyłącznie przed wolną ścianą prawej komory.
Należy zwrócić uwagę na dużą nieechogeniczną przestrzeń płynową, gdy jest ona zlokalizowana wyłącznie za tylną ścianą lewej komory. W tym przypadku należy ocenić, czy odpowiada ona płynowi w osierdziu czy też w lewej jamie opłucnowej. W takiej sytuacji pomocna może być ocena lokalizacji płynu w stosunku do aorty zstępującej w projekcji przymostkowej długiej, płyn w worku osierdziowym układa się pomiędzy lewym przedsionkiem a aortą zstępującą, w przeciwieństwie do płynu w opłucnej, który jest zlokalizowany za aortą (ryc. 7). Jest wiele sytuacji klinicznych, w których płyn gromadzi się zarówno w osierdziu, jak i w opłucnej. Można to uwidocznić w projekcjach przymostkowych, koniuszkowych lub podmostkowych. Czasem można zastosować projekcje nietypowe, gdyż obecność płynu powoduje występowanie dodatkowych okien akustycznych (ryc. 8).