Doniesienia ostatniego miesiąca

niewydolnością serca w co najmniej III klasie wg NYHA hospitalizowanych w latach 2000-2008 oraz pacjentów po transplantacji serca. Warunkiem włączenia do analizy były dostępne wyniki inwazyjnego pomiaru ciśnień cewnikiem Swan-Ganza oraz przezklatkowego badania echokardiograficznego (TTE) wykonanych w odstępie nie dłuższym niż 24 godziny. Wśród uczestników badania u 57% frakcja wyrzutowa lewej komory wynosiła ≤50%, a u 69% ciśnienie zaklinowania ≥15 mm Hg. Największą czułość i swoistość dla podwyższonego ciśnienia zaklinowania (≥15 mm Hg) miały następujące parametry: 1) stosunek prędkości wczesnorozkurczowej napływu mitralnego (E) do prędkości wczesnorozkurczowej pierścienia mitralnego (E/E’) ≥15 (odpowiednio 55 i 96%), 2) pole lewego przedsionka (LAA) ≥20 cm ² (odpowiednio 66 i 89%), 3) czas deceleracji fali wczesnego napełniania (DT) <140 ms (odpowiednio 51 i 93%). Łączne uwzględnienie trzech powyższych parametrów zwiększało czułość do 92% przy 85% swoistości. W analizie wieloczynnikowej połączenie E/E’ ≥15, LAA ≥20 cm ² i DT <140 ms było najistotniejszym czynnikiem predykcyjnym podwyższonego ciśnienia zaklinowania (iloraz szans 48, 95% przedział ufności [PU] 10-289, p >0,001).

Badanie to wskazuje na trzy parametry echokardiograficzne użyteczne w codziennej praktyce w ocenie podwyższonego ciśnienie napełniania lewej komory.

Am J Cardiol 2012; 110: 689-694

Czy koronarografia wykonana krótko przed operacją kardiochirurgiczną zwiększa ryzyko ostrego uszkodzenia nerek?

Ostre uszkodzenie nerek (acute kidney injury, AKI) jest częstym powikłaniem operacji kardiochirurgicznych, które istotnie pogarsza rokowanie chorych. Autorzy pracy opublikowanej na łamach European Heart Journal wysunęli hipotezę, że koronarografia wykonana krótko przed operacją zwiększa ryzyko wystąpienia AKI.

Do badania włączono 2133 kolejnych chorych operowanych w Minneapolis Veterans Administration Medical Center w latach 2004-2010. Średni wiek chorych wynosił 66±10 lat. Średnie stężenie kreatyniny przed operacją wynosiło 1,1±0,5 mg/dl, a wskaźnik filtracji kłębuszkowej (eGFR) 75±22 ml/min/1,72 m ² . AKI definiowano na podstawie kryteriów AKI Network (bezwzględny wzrost kreatyniny o 0,3 mg/dl lub względny wzrost ≥50% w ciągu 48 godzin od operacji) i kryteriów RIFLE, wyróżniając I stopień (wzrost stężenia kreatyniny w ciągu 7 dni od operacji o 50-100% w porównaniu ze stężeniem przed operacją lub zmniejszenie eGFR w ciągu 7 dni od operacji o 25-50%) oraz II stopień (wzrost stężenia kreatyniny w ciągu 7 dni od operacji o ponad 100% w porównaniu ze stężeniem przed operacją lub zmniejszenie eGFR w ciągu 7 dni od operacji o ponad 50%). Średni czas od wykonania koronarografii do operacji wynosił 14 dni (w przedziale 0-235 dni). Ostre uszkodzenie nerek na podstawie kryteriów AKI Network oraz RIFLE I i II stopnia rozpoznano odpowiednio u 680 (32%), 390 (18%) i 111 (5%) chorych. Niezależnymi czynnikami ryzyka wystąpienia AKI były: wiek, indeks masy ciała, cukrzyca, niewydolność krążenia w III/IV klasie wg NYHA, czas stosowania krążenia pozaustrojowego oraz wyjściowo upośledzona funkcja nerek. Czas od koronarografii do operacji nie był natomiast czynnikiem predykcyjnym wystąpienia AKI (p=0,41). AKI obserwowano u 35% z 433 chorych operowanych w ciągu 3 dni od koronarografii i u 31% z 1700 operowanych po 3 dniach od koronarografii (p=0,17). Wyniki były zbliżone w grupie z wyjściowo upośledzoną funkcją nerek i u chorych z nefropatią pokontrastową.

Powyższa analiza nie potwierdziła hipotezy autorów, że krótki odstęp między koronarografią a zabiegiem kardiochirurgicznym zwiększa ryzyko wystąpienia AKI. Wyniki te podważają zasadność decyzji odraczania operacji po koronarografii w obawie przed wystąpieniem AKI.

Eur Heart J 2012; 33: 2065-2070

Statyny a ryzyko krwawienia śródczaszkowego

Stosowanie statyn zmniejsza ryzyko wystąpienia udaru niedokrwiennego mózgu. W badaniach epidemiologicznych obserwowano jednak zwiększoną częstość występowania udarów krwotocznych u osób z niskim stężeniem cholesterolu we krwi. W Stroke ukazała się metaanaliza 31 randomizowanych badań oceniająca wpływ statyn na ryzyko wystąpienia krwawienia śródczaszkowego (intracerebral hemorrhage, ICH) i udaru krwotocznego.

Z 182 803 chorych 91 588 otrzymywało leczenie statynami, a 91 215 osób stanowiło grupę kontrolną. Czas obserwacji wynosił średnio 46,8 miesięcy. Średnia wieku wynosiła 62,6±5,2 lat, 11% chorych przed rozpoczęciem badania przebyło udar mózgu, u 24,7% występowała cukrzyca, u 53% nadciśnienie tętnicze, a kwas acetylosalicylowy lub doustne leczenie przeciwkrzepliwe stosowało 61% badanych. ICH wystąpiło u 358 (0,39%) chorych w grupie statyn w porównaniu z 318 (0,35%) pacjentami z grupy kontrolnej. Terapia statynami nie była związana ze wzrostem ryzyka wystąpienia ICH (iloraz szans [OR] 1,08, 95% przedział ufności [PU] 0,88-1,32, p=0,47). Również zmniejszenie i osiągnięte stężenie cholesterolu LDL nie były związane ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia udaru krwotocznego. Ryzyko wszystkich udarów mózgu ocenianych łącznie było istotnie zmniejszone w grupie stosującej statyny (OR 0,84, 95% PU 0,78-0,91, p <0,0001). Leczenie statynami istotnie zmniejszało również śmiertelność całkowitą (OR 0,92, 95% PU 0,87-0,96, p=0,0007). Ograniczeniem metaanalizy było nieuwzględnienie grupy chorych z przebytym przed włączeniem do badania krwawieniem śródczaszkowym. W tej populacji wskazane są dalsze badania.

Wyniki metaanalizy świadczą o braku zwiększonego ryzyka wystąpienia krwawienia śródczaszkowego w niewyselekcjonowanej populacji chorych leczonych statynami.

Stroke 2012; 43:2149-2156

Nienasycone kwasy tłuszczowe omega-3 u pacjentów dużego ryzyka sercowo-naczyniowego z zaburzeniami gospodarki węglowodanowej

W lipcowym numerze New England Journal of Medicine opublikowano wyniki interesującej pracy dotyczącej korzyści ze stosowania nienasyconych kwasów tłuszczowych omega-3 w prewencji wtórnej u pacjentów dużego ryzyka sercowo-naczyniowego z zaburzeniami gospodarki węglowodanowej.

Do wieloośrodkowego badania z podwójnie ślepą próbą włączono 12 536 pacjentów z wywiadem zawału lub niewydolności serca oraz cukrzycy lub stanu przedcukrzycowego (nieprawidłowa glikemia na czczo lub upośledzona tolerancja glukozy). Chorych losowo przydzielono do grupy otrzymującej około 1,0 g estrów etylowych nienasyconych kwasów tłuszczowych omega-3 (1 kapsułka o masie 1,0 g, zawierająca co najmniej 90%, tj. 900 mg estrów, 6281 chorych) i grupy placebo (6255 chorych).

W czasie 6,2-letniej obserwacji pierwszorzędowy punkt końcowy, czyli zgon z przyczyn sercowo-naczyniowych, obserwowano z porównywalną częstością w obu grupach (9,1% [n=574] vs 9,3% ⁵⁸¹ , iloraz zagrożeń [HR] 0,98, 95% przedział ufności [PU] 0,87-1,10, p=0,072). Stosowanie nienasyconych kwasów tłuszczowych omega-3 pozostało również bez wpływu na ryzyko wystąpienia dużych zdarzeń sercowo-naczyniowych, takich jak: zawał mięśnia sercowego, udar mózgu lub zgon z przyczyn sercowo-naczyniowych (1034 [16,5%] vs 1017 pacjentów [16,3%], HR 1,01, 95% PU 0,93-1,10, p=0,81), zgonu z dowolnej przyczyny (951 [15,1%] vs 964 [15,4%], HR 0,98, 95% PU 0,89-1,07, p=0,63), zgonu związanego z zaburzeniami rytmu serca (288 [4,6%] vs 259 [4,1%], HR 1,10, 95% PU 0,93-1,30, p=0,26). W grupie przyjmującej nienasycone kwasy tłuszczowe omega-3 obserwowano istotne zmniejszenie stężenia trójglicerydów (p <0,001) i brak wpływu na pozostałe frakcje lipidowe. Częstość zdarzeń niepożądanych była porównywalna w obu grupach.

W świetle powyższego badania rola nienasyconych kwasów tłuszczowych omega-3 w profilaktyce wtórnej stoi pod znakiem zapytania.

N Engl J Med 2012; 367:309-18

Wystąpienie bloku lewej odnogi pęczka Hisa w związku z przezcewnikową implantacją zastawki aortalnej zwiększa ryzyko zgonu

Zaburzenia przewodzenia w przebiegu przezcewnikowej implantacji zastawki aortalnej (TAVI) należą do najczęstszych powikłań zabiegu. W zależności od źródeł częstość występowania bloku lewej odnogi pęczka Hisa (LBBB) wynosi 7-83% i jest związana z rodzajem implantowanej zastawki (częściej przy użyciu zastawki CoreValve niż Edwards Sapien).

Autorzy pracy opublikowanej na łamach Circulation przedstawili wyniki analizy holenderskiego rejestru pacjentów poddawanych TAVI, w której ocenili wpływ wystąpienia nowego LBBB w ciągu tygodnia od TAVI na rokowanie chorych w porównaniu z pacjentami poddanymi TAVI, u których LBBB nie wystąpił. Kryteria wyłączenia obejmowały: nieudaną próbę wszczepienia zastawki, przewlekły LBBB, stan po implantacji układu stymulującego. Z analizy wykluczono również chorych, którym implantowano układ stymulujący po TAVI, niezależnie od wystąpienia u nich LBBB.

Po wykluczeniu pacjentów niespełniających kryteriów badania analizą ostatecznie objęto 679 chorych, którym w latach 2005-2010 wykonano TAVI w 8 ośrodkach w Holandii. Zastawkę Edwards Sapien otrzymało 43% chorych (n=292), a CoreValve – 57% (n=387). Większość zabiegów wykonano z dostępu przez tętnicę udową (68,2%), pozostałe przez koniuszek (30,3%, wyłącznie zastawki Edwards Sapien) lub przez tętnicę podobojczykową (1,5%). Nowy LBBB wystąpił u 233 chorych (34,3%). Średni czas obserwacji był porównywalny u pacjentów z nowym LBBB i bez nowego LBBB (odpowiednio 449,5 vs 450 dni, p=0,90). W ciągu pierwszych 30 dni śmiertelność całkowita była istotnie większa w grupie pacjentów z nowym LBBB w porównaniu z pozostałymi chorymi po TAVI (12,9 vs 8,7% dla chorych bez nowego LBBB, p=0,009). Różnica ta pozostawała istotna zarówno po roku obserwacji (36,6 vs 17,5% dla chorych bez nowego LBBB, p=0,006), jak i do jej zakończenia (37,8 vs 24,0% dla chorych bez nowego LBBB, p=0,002). W wieloczynnikowej analizie Coxa wśród niezależnych czynników wystąpienia zgonu znalazły się: nowy LBBB związany z TAVI (iloraz zagrożeń [HR] 1,54, 95% przedział ufności [PU] 1,12-2,1), przewlekła obturacyjna choroba płuc (HR 1,56, 95% PU 1,15-2,1), płeć żeńska (HR 1,39, 95% PU 1,04-1,85), frakcja wyrzutowa lewej komory ≤50% (HR 1,38, 95% PU 1,02-1,86), wyjściowe stężenie kreatyniny (HR 1,32, 95% PU 1,19-1,43). LBBB istotnie częściej wystąpił u pacjentów, którym wszczepiono zastawkę CoreValve (51,1 vs 12% w przypadku zastawki Edwards Sapien, p >0,001), jednak rodzaj stosowanej zastawki nie miał wpływu na śmiertelność wśród chorych z nowym LBBB.

Powyższa analiza wykazała, że wystąpienie LBBB u pacjentów poddawanych TAVI jest niezależnym czynnikiem predykcyjnym wystąpienia zgonu.

Circulation 2012; 126:720-728

Korzyści i ryzyko wystąpienia cukrzycy typu 2 podczas stosowania statyn w prewencji pierwotnej – wyniki badania JUPITER

Na łamach renomowanego The Lancet opublikowano długo oczekiwane wyniki badania JUPITER dotyczące stosowania statyn w prewencji pierwotnej.

W licznych badaniach dowiedziono korzyści ze stosowania statyn zarówno w prewencji pierwotnej, jak i wtórnej, jednak związane z terapią zwiększone ryzyko wystąpienia cukrzycy typu 2 stawiało pod znakiem zapytania zasadność terapii, szczególnie w prewencji pierwotnej. Autorzy badania JUPITER, by wyjaśnić te wątpliwości, przeprowadzili badanie oceniające wpływ stosowania rosuwastatyny w dawce 20 mg na dobę w porównaniu z placebo w prewencji pierwotnej na ryzyko wystąpienia pierwszorzędowego punktu końcowego (zawał mięśnia sercowego, hospitalizacja z powodu niestabilnej dławicy piersiowej, konieczność rewaskularyzacji tętniczej lub zgon z przyczyn sercowo-naczyniowych) oraz ryzyko wystąpienia cukrzycy typu 2 w ciągu 5 lat terapii.

Do wieloośrodkowego randomizowanego badania włączono 17 603 zdrowych kobiet i mężczyzn bez wywiadu w kierunku choroby układu krążenia czy cukrzycy, ze stężeniem cholesterolu LDL <130 mg/dl i stężeniem białka C-reaktywnego (CRP) >2 mg/dl. Uczestników badania losowo przydzielono do grupy otrzymującej rosuwastatynę w dawce 20 mg na dobę lub placebo. Z populacji badania wyodrębniono grupę 11 508 osób z co najmniej jednym czynnikiem ryzyka wystąpienia cukrzycy (zespół metaboliczny, nieprawidłowa glikemia na czczo, indeks masy ciała >30 kg/m ² , stężenie hemoglobiny glikowanej A1c >6%).

Ryzyko wystąpienia cukrzycy było istotnie większe w grupie z co najmniej jednym czynnikiem ryzyka wystąpienia cukrzycy. W tej grupie stosowanie statyn zmniejszało ryzyko wystąpienia pierwszorzędowego punktu końcowego o 39% (HR 0,61, 95% PU 0,47-0,79, p=0001), żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej o 36% (HR 0,64, 95% PU 0,39-1,06, p=0,08), a ryzyko zgonu o 17% (HR 0,83, 95% PU 0,64-1,07, p=0,15), przy 28% wzroście ryzyka wystąpienia cukrzycy (HR 1,28, 95% PU 1,07-1,54, p=0,01). Oznacza to, że stosowanie statyn u osób z co najmniej jednym czynnikiem ryzyka wystąpienia cukrzycy typu 2 zapobiegło wystąpieniu 134 zdarzeń sercowo-naczyniowych lub zgonów na każde 54 nowe przypadki wystąpienia cukrzycy. Wśród osób bez czynników ryzyka wystąpienia cukrzycy typu 2 stosowanie statyn zmniejszyło ryzyko wystąpienia pierwszorzędowego punktu końcowego o 52% (HR 0,48, 95% PU 0,33-0,68, p=0,001), żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej o 53% (HR 0,47, 95% PU 0,21-1,03, p=0,05), a zgonu o 22% (HR 0,78%, 95% PU 0,59-1,03, p=0,08), i pozostało bez wpływu na ryzyko wystąpienia cukrzycy typu 2 (HR 0,99, 95% PU 0,45-2,21, p=0,99). W grupie bez czynników ryzyka wystąpienia cukrzycy typu 2 stosowanie statyn zapobiegło wystąpieniu 86 zdarzeń sercowo-naczyniowych przy braku nowych przypadków cukrzycy. Analiza danych 486 uczestników badania, u których w trakcie obserwacji rozpoznano cukrzycę (270 w grupie rosuwastatyny vs 216 w grupie placebo, HR 1,25, 95% PU 1,05-1,49, p=0,01), wykazała, że zmniejszenie ryzyka sercowo-naczyniowego związane ze stosowaniem statyn (HR 0,63, 95% PU 0,25-1,60) było porównywalne z wynikami całej populacji badania (HR 0,56, 95% PU 0,46-0,69).

Zdaniem autorów wyniki badania JUPITER wykazują, że korzyści ze stosowania statyn w prewencji pierwotnej, w postaci zmniejszenia liczby zdarzeń sercowo-naczyniowych oraz śmiertelności, przewyższają ryzyko związane z wystąpieniem cukrzycy typu 2, w tym również u pacjentów obarczonych dużym ryzykiem wystąpienia cukrzycy.

Lancet 2012; 380:565-71

Wpływ pracy zmianowej na ryzyko sercowo-naczyniowe

Praca zmianowa (definiowana jako praca poza regularnym grafikiem w godzinach dziennych) jest związana ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia nadciśnienia tętniczego, zespołu metabolicznego i dyslipidemii. Nawet pojedyncza nocna zmiana wpływa na zaburzenie rytmu dobowego, zwiększa ciśnienie tętnicze krwi i zmniejsza zmienność rytmu serca.

Na łamach British Medical Journal ukazała się metaanaliza 34 badań dotyczących ryzyka incydentów sercowo-naczyniowych u osób pracujących w systemie zmianowym, obejmująca dane 2 011 935 osób. W porównaniu z pracującymi w ciągu dnia osoby pracujące w systemie zmianowym cechowały się zwiększonym o 23% ryzykiem wystąpienia zawału mięśnia sercowego (skorygowane ryzyko względne [RR] 1,23, 95% przedział ufności [PU] 1,15-1,31) oraz większym o 5% ryzykiem wystąpienia udaru niedokrwiennego mózgu (RR 1,05, 95% PU 1,01-1,09). Ryzyko pozostawało zwiększone po skorygowaniu o czynniki ryzyka chorób układu krążenia (m.in. palenie tytoniu).

Mimo że badania obserwacyjne nie wskazują na bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy, zwiększone ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych u pracowników zmianowych (niezależnie od jego przyczyny) sugeruje konieczność interwencji profilaktycznych i edukacyjnych w tej zagrożonej populacji.

BMJ 2012; 345: e4800

Wpływ implantacji stałego stymulatora na rokowanie po TAVI

Zaburzenia przewodnictwa przedsionkowo-komorowego są częstym powikłaniem przezskórnej implantacji zastawki aortalnej (TAVI). Implantacja stałego stymulatora serca (permanent pacemaker, PPM) jest konieczna, w zależności od badanej populacji, u 5-40% chorych po TAVI.

Na łamach Journal of the American College of Cardiology przedstawiono wyniki badania z udziałem 353 chorych w wieku 82,6±6,1 lat z ciasnym zwężeniem zastawki aortalnej, których poddano TAVI z dostępu przez tętnicę udową. W 12-miesięcznej obserwacji po TAVI porównano śmiertelność w grupie 207 (58,6%) badanych bez wszczepionego stałego stymulatora serca, w grupie z PPM implantowanym przed TAVI (n=48, 13,6%) oraz w grupie 98 chorych z PPM wszczepionym do 30 dni po TAVI (27,8%). Po roku obserwacji śmiertelność całkowita nie różniła się między badanymi grupami (p=NS) i wynosiła 18% w grupie bez PPM, 22,9% w grupie z PPM wszczepionym przed TAVI i 19,4% w grupie z PPM wszczepionym po TAVI (skorygowany iloraz zagrożeń [HR] wynosił 2,37 dla PPM wszczepionego po TAVI [95% PU 1,51-3,72], 2,75 dla PPM wszczepionego przed TAVI [95% PU1,52-4,97] i 2,24 w grupie bez PPM [95% PU 1,62-3,72], p=0,90).

We wnioskach autorzy stwierdzają, że konieczność implantacji stałego stymulatora serca po przezskórnym wszczepieniu zastawki aortalnej prawdopodobnie nie wpływa niekorzystnie na odległe rokowanie chorych.

J Am Coll Cardiol 2012; 60 (6): 493-501

Częstość implantacji stałego stymulatora w polekowym bloku przedsionkowo-komorowym

Stosowanie leków działających dromotropowo ujemnie uważa się za odwracalną przyczynę bloku przedsionkowo-komorowego (AV), który nie wymaga implantacji stałego stymulatora serca. Na łamach Pacing and Clinical Electrophysiology ukazały się wyniki badania oceniającego częstość poprawy przewodnictwa przedsionkowo-komorowego po odstawieniu leku odpowiedzialnego za zaburzenia przewodzenia.

Spośród 668 chorych (średnia wieku 68,2 lata) z objawowym blokiem przedsionkowo-komorowym II lub III stopnia, blokiem 2:1 lub migotaniem przedsionków z objawową bradykardią 108 (16,2%) stosowało leki blokujące przewodzenie przedsionkowo-komorowe: 26,9% chorych w grupie z polekowym blokiem stosowało więcej niż jeden lek działający dromotropowo ujemnie, 69,4% lek beta-adrenolityczny, 15,7% – werapamil lub diltiazem, a 36,1% – digoksynę. Z badania wykluczono chorych z ostrym zawałem mięśnia sercowego, zaburzeniami elektrolitowymi oraz wykładnikami laboratoryjnymi i podmiotowymi przedawkowania digoksyny. Powyższe leki odstawiono w chwili rozpoznania bloku przedsionkowo-komorowego. W ciągu 7 dni obserwacji samoistne wycofanie bloku obserwowano u 78 (72%) chorych z polekowym blokiem w porównaniu z jedynie 37 (6,6%) chorymi z blokiem przedsionkowo-komorowym niezwiązanym ze stosowaniem leków. Nawrót bloku obserwowano jednak u 21 (27%) chorych, u których stwierdzono przejściowe jego ustąpienie mimo wycofania wywołującego leku. Spośród 108 chorych z polekowym zaawansowanym blokiem przedsionkowo-komorowym 51 (48%) wymagało implantacji stałego stymulatora serca z powodu utrzymywania się lub nawrotu bloku.

Autorzy podsumowują, że wśród hospitalizowanych z powodu objawowego polekowego bloku przedsionkowo-komorowego chorych w wieku podeszłym blisko połowa wymaga implantacji stymulatora ze względu na przetrwały lub nawracający charakter zaburzeń przewodzenia mimo odstawienia wywołującego je leku.

Pacing Clin Electrophysiol 2012; 35 (7): 804-810

Powrót funkcji płytek po odstawieniu klopidogrelu lub prasugrelu – badanie RECOVERY

Klopidogrel i prasugrel są pochodnymi tienopirydyny, których aktywne metabolity nieodwracalnie hamują agregację płytek krwi indukowaną przez ADP. Aktualne wytyczne zalecają rozważenie odstawienia klopidogrelu i prasugrelu odpowiednio 5 i 7 dni przed planowym poważnym zabiegiem operacyjnym. Zalecenia te opierają się na obserwowanej w badaniach klinicznych zwiększonej częstości krwawień w przypadku przeprowadzenia operacji w krótszym czasie od odstawienia pochodnych tienopirydyny. Dotąd zalecenia te nie opierały się jednak na badaniach farmakodynamicznych.

Na łamach Journal of the American College of Cardiology ukazały się wyniki randomizowanego badania RECOVERY, oceniającego czynność płytek krwi w kolejnych dniach po odstawieniu prasugrelu lub klopidogrelu u przyjmujących przewlekle kwas acetylosalicylowy. Chorych przydzielono do grupy prasugrelu (10 mg dziennie przez 7 dni) lub klopidogrelu (75 mg dziennie przez 7 dni). Aktywność płytek oceniano przed włączeniem pochodnej tienopirydyny oraz w kolejnych dniach po jej odstawieniu. Pierwszorzędowym punktem końcowym był odsetek chorych, u których powróciła funkcja płytek w kolejnych dniach po odstawieniu badanego leku. Czynność płytek badano za pomocą testu VerifyNow P2Y₁₂ (Accumetrics). Analizie poddano wyniki 54 chorych (28 w grupie prasugrelu i 26 w grupie klopidogrelu). Częstość powrotu do wyjściowej funkcji płytek po 7 dniach od odstawienia prasugrelu (77,8% chorych) była zbliżona do wyniku chorych w 5 dobie po odstawieniu klopidogrelu (84,6% badanych). U ponad 90% chorych czynność płytek powróciła do poprzedniej funkcji w 6 dobie po odstawieniu klopidogrelu i do 9 dnia po odstawieniu prasugrelu.

Wyniki badania RECOVERY dają farmakodynamiczne podstawy zaleceń dotyczących czasu odstawienia pochodnych tienopirydyny przed dużym zabiegiem chirurgicznym wśród chorych ze stabilną chorobą wieńcową leczonych kwasem acetylosalicylowym.

J Am Coll Cardiol 2012; 59: 2338-43