Streszczenie
Wprowadzenie i cele Dopiero stosunkowo niedawno uznano znaczenie przemijającego niedokrwienia mózgu (TIA – transient ischaemic attack) jako czynnika prognostycznego dla udaru mózgu. Standardy leczenia tego zaburzenia opublikowano po raz pierwszy w Wielkiej Brytanii w ramach 2001 National Service Framework. Zwrócono w nich uwagę na znaczenie „oddziałów szybkiej diagnostyki TIA” dla prawidłowego rozpoznania i leczenia. Dopiero po publikacji danych z badań OXVASC (Oxford Vascular Study) dostrzeżono bardzo wysokie ryzyko wczesnego (w ciągu kilku godzin lub dni) udaru mózgu po wystąpieniu TIA i zdano sobie sprawę, że w przypadku 14-, czy nawet 7-dniowej zwłoki w dalszej ocenie pacjenci z grup najwyższego ryzyka mogą doznać udaru, zanim trafią na oddział specjalistyczny. Dane wskazywały na potrzebę opracowania nowych wytycznych postępowania w przypadku TIA, przydatnych zarówno dla lekarzy i pozostałego personelu medycznego, jak i dla samych pacjentów. Ten krótki przewodnik stanowi zwięzłe kompendium wytycznych. Szczegółowe informacje dotyczące metodologii i lista członków zespołu opracowującego dokument znajdują się w jego pełnej wersji. Cele wytycznych Celem niniejszego kompendium jest przedstawienie zaktualizowanych zaleceń w zakresie:
• przedszpitalnego rozpoznawania objawów TIA
• wyłonienia osób z grupy najwyższego ryzyka następczego udaru mózgu
• kierowania chorych w odpowiednimczasie na konsultację do specjalisty. Przedszpitalne rozpoznawanie objawów TIA Do rozpoznania objawów udaru mózgu można użyć prostego narzędzia diagnostycznego; w programie edukacyjnym kładziemy nacisk na natychmiastowe podjęcie działań, jeśli mamy do czynienia z niepokojącymi objawami, nawet trwającymi tylko kilka minut. Do szybkiej oceny stanu pacjenta służy test FAST (Face Arm and Speech Test), który może przeprowadzić każdy, nie tylko personel medyczny. Udzielający pierwszej pomocy powinni pamiętać, że w wielu przypadkach objawy zaawansowanej hipoglikemii mogą przypominać objawy udaru mózgu, dlatego należy jak najszybciej oznaczyć stężenie glukozy we krwi. Bardziej szczegółową wersją testu FAST, stosowaną do wyłaniania pacjentów z podejrzeniem udaru mózgu lub TIA w izbie przyjęć, jest skala ROSIER (Recognition of Stroke in the Emergency Room). Ocena chorych z grupy najwyższego ryzyka udaru mózgu W badaniach epidemiologicznych pacjentów z TIA, u których rozpoznanie ustalono bardzo szybko po pojawieniu się objawów, wyodrębniono czynniki wiążące się z najwyższym ryzykiem udaru mózgu. Należą do nich wiek >60. r.ż., nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, długi czas utrzymywania się objawów deficytu, pojawienie się zaburzeń mowy lub osłabienie siły mięśniowej. Skala ABCD to prosty system punktacji, dzięki któremu można różnicować chorych na tych, u których konieczna jest pilna (w ciągu 24 h) specjalistyczna konsultacja, i na tych, którzy powinni zgłosić się do kontroli w ciągu tygodnia. Może być stosowana w warunkach podstawowej opieki zdrowotnej i przez przeszkolonych ratowników medycznych w celu wyłonienia pacjentów, których należy niezwłocznie przewieźć do szpitala:
• wynik ≥4 punktów wskazuje na wysokie ryzyko (>4% ryzyko udaru mózgu w ciągu kolejnych 7 dni)
• pacjenci z wynikiem <4 powinni niezwłocznie otrzymać 300 mg kwasu acetylosalicylowego i zostać skierowani na konsultację specjalistyczną (w tym skierowanie na badania obrazowe, jeśli jest takie wskazanie) najszybciej jak to możliwe, ale nie później niż w ciągu tygodnia, a natychmiast po potwierdzeniu rozpoznania i omówieniu czynników ryzyka należy u nich wprowadzić profilaktykę wtórną. Należy pamiętać, że w punktowych systemach oceny, takich jak ABCD, pomijane są niektóre osoby o szczególnie wysokim ryzyku (np. z nawrotowymi epizodami czy w trakcie leczenia przeciwzakrzepowego), u których może być konieczna pilna ocena lekarska. Mogą też nie sprawdzać się u osób, które zgłaszają się do lekarza po dłuższym czasie od ustąpienia objawów.
Dodaj do ulubionych