Streszczenie
Jako lekarz rodzinny możesz mieć większy, niż ci się wydaje, wpływ na życie pacjentów z chorobą afektywną dwubiegunową. Jest tak nie tylko dlatego, że możesz być włączony w monitorowanie ich leczenia, ale także dlatego, że często możesz być pierwszym lekarzem, u którego pacjent z chorobą afektywną dwubiegunową będzie szukał pomocy. Aby móc tej pomocy udzielać, potrzebna jest zwiększona świadomość występowania takiego zaburzenia jak choroba afektywna dwubiegunowa oraz wiedza na temat pojawiających się w jego przebiegu objawów. Wielu lekarzy nie ma wystarczającej wiedzy na temat tej przewlekłej i wyczerpującej choroby. Choć niemal 1/3 pacjentów z chorobą afektywną dwubiegunową szuka pomocy medycznej w pierwszym roku od wystąpienia jej pierwszych objawów, to prawie 70% z nich musi udać się do średnio czterech lekarzy, by uzyskać właściwe rozpoznanie. Błędna diagnoza – zarówno nierozpoznanie choroby, jak i jej nadrozpoznanie – często skutkuje włączeniem nieodpowiedniej terapii. Nierzadko też pacjenci z chorobą afektywną dwubiegunową otrzymują nieodpowiednie lub nawet szkodliwe leczenie, mimo że rozpoznanie jest właściwe. Terapię choroby afektywnej dwubiegunowej najlepiej prowadzić we współpracy z psychiatrą. Ponieważ choroba ta występuje u 3 do 5% populacji USA, lekarze rodzinni będą odgrywać kluczową rolę w jej rozpoznawaniu i leczeniu. Poniższy artykuł, zamieszczone w nim tabele i narzędzia przesiewowe mogą w tym pomóc. Rozpoznanie choroby afektywnej dwubiegunowej W klasyfikacji DSM-IV-TR (Diagnostic and Statistical Manual ofMental Disorders, Fourth Edition, Text Revision) wymienia się cztery typy choroby afektywnej dwubiegunowej: zaburzenie afektywne dwubiegunowe typu I, zaburzenie afektywne dwubiegunowe typu II, cyklotymię (najłagodniejsza forma choroby) i zaburzenie afektywne dwubiegunowe bliżej nieokreślone (BNO; NOS – not otherwise specified). Podstawową cechą różniącą te cztery typy zaburzeń jest charakterystyka epizodu maniakalnego lub hipomaniakalnego. Podczas gdy rozpoznanie w pełni rozwiniętego epizodu maniakalnego nie sprawia zazwyczaj trudności, hipomanię łatwo przeoczyć, ponieważ charakteryzuje się ona podwyższonym dobrym samopoczuciem i zwiększoną efektywnością, co często nie stanowi problemu dla pacjenta i rzadko jest przedmiotem jego skarg. Maniakalny epizod mieszany, który może wystąpić w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej typu I, łączy w sobie najgorsze cechy zarówno w pełni rozwiniętego epizodu maniakalnego, jak i depresyjnego – a więc głęboko obniżonemu nastrojowi depresyjnemu towarzyszy nasilona energia charakterystyczna dla manii [energia ta odczuwana jest przez pacjenta zazwyczaj jako silny niepokój i poczucie wewnętrznego napięcia – przyp. red.]. U pacjentów, którzy raz doświadczyli epizodu mieszanego, ryzyko kolejnego takiego stanu wzrasta 12 razy, depresji 6,5 razy, a dystymii 1,7 razy w porównaniu z chorymi, u których nie stwierdzono równoczesnego występowania objawów depresji i manii. Czynniki wikłające: współchorobowość Choroba dwubiegunowa sprawia, że pacjenci są podatni na wiele chorób somatycznych i inne zaburzenia psychiczne. U pacjentów z chorobą afektywną dwubiegunową powszechnie występują choroby układu krążenia, zaburzenia krążenia mózgowego, zaburzenia metaboliczne i snu. Podobnie jest z otyłością, którą obserwuje się u około 50% pacjentów z chorobą afektywną dwubiegunową. U pacjentów z chorobą afektywną dwubiegunową odnotowuje się także niezwykle wysoki odsetek współistniejących innych zaburzeń psychicznych. Według danych z badania National Comorbidity Survey u 93% pacjentów z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym typu I stwierdza się zaburzenia lękowe, u 71% uzależnienie od substancji narkotykowych lub alkoholu, a u 50% dystymię. Dodatkowo u około 2/3 pacjentów z chorobą afektywną dwubiegunową występują różne zaburzenia osobowości związane z przewlekłymi dysfunkcjonalnymi wzorcami rozwiązywania problemów, co szczególnie utrudnia leczenie [rozpoznawanie zaburzeń osobowości u pacjentów z aktywną psychozą jest bardzo kontrowersyjne, wyniki wielu badań wskazują, że po uzyskaniu remisji choroby podstawowej ustępują także rzekome zaburzenia osobowości, będące w rzeczywistości jedynie przejawem choroby afektywnej dwubiegunowej – przyp. red.]. Nawet bez uwzględnienia problemu współchorobowości destrukcyjny wpływ choroby afektywnej dwubiegunowej jest znaczący. W badaniu z udziałem 1468 pacjentów z tą chorobą odnotowano powszechne skargi na trudności w pracy, w aktywnym spędzaniu wolnego czasu oraz problemy z funkcjonowaniem w rodzinie i z interakcjami społecznymi. Kobiety częściej skarżyły się na zerwanie więzi społecznych i rozpad życia rodzinnego, podczas gdy mężczyźni zgłaszali więcej konfliktów z prawem. Młodsi pacjenci podawali większą liczbę dni, w których występowały objawy, niż starsi uczestnicy badania. Ryzyko samobójstwa U pacjentów z chorobą afektywną dwubiegunową większe jest także ryzyko samobójstwa, szczególnie podczas epizodów depresyjnych. W latach 1998-2003 w grupie 12 662 pacjentów z rozpoznaną i leczoną chorobą afektywną dwubiegunową stwierdzono 11 zgonów na skutek samobójstw i 79 poważnych prób samobójczych. Podejrzenie choroby afektywnej dwubiegunowej Jednym ze sposobów, w jaki lekarz rodzinny może przyspieszyć i udoskonalić proces rozpoznawania choroby afektywnej dwubiegunowej, jest zastosowanie Kwestionariusza Zaburzeń Nastroju (MDQ –Mood Disorder Questionnaire). Opracowano go do wykorzystywania u pacjentów zgłaszających jakiekolwiek skargi związane ze zmianami nastroju. W tej grupie stwierdzono bardzo dobrą swoistość MDQ (0,90) i zadowalającą czułość (0,73). Kiedy stosować Kwestionariusz Zaburzeń Nastroju Ponieważ osoby z chorobą afektywną dwubiegunową z reguły szukają pomocy w trakcie epizodu depresyjnego, należy zachować czujność diagnostyczną także wówczas, gdy zgłaszający się do nas pacjent wspomina jedynie o obniżeniu nastroju. Przed wykluczeniem choroby afektywnej dwubiegunowej należy zebrać dokładny wywiad medyczny z uwzględnieniem chorób współistniejących i wywiadu rodzinnego oraz zapytać, czy pacjent przypomina sobie jakikolwiek epizod pobudzenia, dużej drażliwości lub też inne objawy manii albo hipomanii. Jeżeli po zebraniu wywiadu nadal zachodzi podejrzenie choroby afektywnej dwubiegunowej, można zastosować Kwestionariusz Zaburzeń Nastroju. W przypadku dodatniego wyniku badania przesiewowego następnym krokiem powinno być rozpoczęcie leczenia choroby afektywnej dwubiegunowej, nawet jeśli występują tylko objawy depresji. Wskazane jest także skierowanie pacjenta do psychiatry.
Dodaj do ulubionych