Streszczenie
Wprowadzenie Olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic (GCA – giant cell arteritis) to najpowszechniej występujący typ zapalenia naczyń. Wraz z polimialgią reumatyczną stanowi jedno z najczęstszych wskazań do długotrwałej steroidoterapii. Olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic objawia się krytycznym niedokrwieniem i często powoduje nagłą utratę wzroku (może do niej dojść nawet u 1/5 pacjentów), co niejednokrotnie wynika z późnego ustalenia rozpoznania. Wczesna diagnoza, skierowanie pacjenta do specjalisty oraz podjęcie leczenia mają kluczowe znaczenie, ponieważ GCA powinno być traktowane jako stan nagły. W praktyce stosuje się różne metody postępowania. Leczeniem GCA zajmują się lekarze rodzinni, lekarze POZ, reumatolodzy, okuliści oraz lekarze innych specjalizacji. Cele zaleceń W niniejszym opracowaniu zawarto podsumowanie obszerniejszych wytycznych, co powinno poprawić spójność postępowania w przypadku olbrzymiokomórkowego zapalenia tętnic. Przedstawione zostaną rekomendacje dotyczące:
• szybkiego rozpoznania GCA, leczenia i dalszego postępowania
• właściwego postępowania w GCA z naciskiem na prewencję utraty wzroku dzięki wczesnemu rozpoznaniu i szybkiemu wdrożeniu terapii glikokortykosteroidami w dużych dawkach
• procesu diagnostycznego (z wykorzystaniem m.in. biopsji tętnicy skroniowej), którego celem jest ustalenie rozpoznania i ocena ciężkości choroby na podstawie stanu klinicznego pacjenta oraz wyniku badania histopatologicznego
• właściwego kontrolowania choroby i leczenia nawrotów
• zaleceń odnośnie ochrony układu kostnego i przeciwdziałania innym działaniom niepożądanym steroidoterapii. Informacje przedstawione w artykule zaczerpnięto z pełnych wersji wytycznych. Szczegóły dotyczące metodologii ich opracowania są zawarte w oryginalnym tekście. Zalecenia opracowano z wykorzystaniem metody do oceny wytycznych AGREE (Appraisal of Guidelines Research and Evaluation) [AGREE dostępne jest na stronie internetowej: http://www.agreecollaboration.org – przyp. red.] i wytycznych Scottish Intercollegiate Guidelines Network odnośnie klasy rekomendacji. Wczesne rozpoznanie Najważniejsze jest wczesne rozpoznanie olbrzymiokomórkowego zapalenia tętnic. Chromanie żuchwy i języka, zaburzenia widzenia i objawy ogólnoustrojowe, a także wzrost stężenia markerów stanu zapalnego mogą pozostać niezauważone, zwłaszcza gdy nie towarzyszą im bóle głowy. U pacjentów najbardziej zagrożonych powikłaniami neurologiczno-okulistycznymi nie zawsze występują cechy nasilonego stanu zapalnego. Biopsja tętnicy skroniowej stanowi podstawę rozpoznania, a wynik tego badania często jest pozytywny przez dwa do sześciu tygodni po rozpoczęciu leczenia. Ustalenie zasad współpracy z oddziałem chirurgicznym mającym doświadczenie w przeprowadzaniu biopsji może ułatwić pilne kierowanie tam pacjentów. U niektórych pacjentów z olbrzymiokomórkowym zapaleniem tętnic badanie histopatologicznemoże dać negatywny wynik, a to z powodu ogniskowego charakteru zmian lub nie do końca prawidłowo wykonanego zabiegu. W związku z tym w przypadku pacjentów z ujemnym wynikiem badania histopatologicznego, ale z typowymi objawami klinicznymi i laboratoryjnymi, dobrą reakcją na glikokortykosteroidy, typowym obrazem w badaniu ultrasonograficznym lub okulistycznymi i neurologicznymi objawami właściwymi dla GCA (np. przednia niedokrwienna neuropatia nerwu wzrokowego) postępowanie powinno być takie jak zalecane w GCA. Badanie USG metodą duplex Doppler tętnicy skroniowej pozwala wykryć hipoechogeniczne „halo”, niedrożności i zwężenia; wykonująca je osoba musi mieć jednak duże doświadczenie i być bardzo dobrze wyszkolona. Pozytonowa tomografia emisyjna (PET – positron emission tomography) umożliwia wykrycie choroby w obrębie aorty i dużych naczyń, a rezonans magnetyczny wykonany za pomocą aparatu o natężeniu pola magnetycznego równego 3 tesle – pogrubienie zmienionych zapalnie ścian tętnic skroniowych i potylicznych. Powyższe techniki mogą być pomocne w procesie diagnostycznym i monitorowaniu olbrzymiokomórkowego zapalenia tętnic (zwłaszcza w przypadku choroby dużych naczyń), ale na razie nie mogą zastąpić biopsji.
Dodaj do ulubionych