Postępy w radioterapii guzów mózgu

RADIOTERAPIA PALIATYWNA I W TRYBIE PILNYM GUZÓW MÓZGU
Promieniowanie jonizujące często wykorzystuje się również w leczeniu paliatywnym guzów mózgu. Radioterapia jest zasadniczą metodą leczenia przerzutów do mózgu. Zastosowanie promieniowania jonizującego i leczenia farmakologicznego pozwala uzyskać istotną poprawę stopnia sprawności u wielu chorych. Dobór dawki powinien uwzględniać wstępną odpowiedź na leczenie kortykosteroidami, pozaczaszkowy zasięg choroby nowotworowej, rozpoznanie oraz spodziewaną odpowiedź na leczenie ogólnoustrojowe. Wyniki dwóch randomizowanych badań klinicznych, w których porównywano radioterapię w połączeniu z zabiegiem chirurgicznym lub bez niego u chorych z pojedynczymi przerzutami do mózgu, potwierdziły przewagę leczenia skojarzonego nad leczeniem wyłącznie radioterapią. Jednak w trzecim z badań nie wykazano takiej zależności. Nie ma dowodów I poziomu na poprawę przeżycia po leczeniu operacyjnym mnogich przerzutów do mózgu, ale zabieg neurochirurgiczny może przynieść korzyść chorym z nasilonymi objawami neurologicznymi związanymi z lokalizacją jednego lub więcej przerzutów, którzy nie odpowiedzieli na leczenie farmakologiczne. Poprawa sprawności stwarza możliwość uzupełniającego napromieniania z pól zewnętrznych. Wskazaniem do napromieniania całego mózgu jest również rzadko obserwowany naciek mózgu w przebiegu ostrej białaczki szpikowej. Chorzy na złośliwe glejaki mózgu, którzy wymagają pilnego leczenia ratującego, poddawani są zwykle odbarczającemu zabiegowi neurochirurgicznemu i kortykosteroidoterapii. W przypadku dyskwalifikacji z zabiegu operacyjnego z powodu złego stanu klinicznego należy rozważyć podobne do stosowanego w przypadku mnogich przerzutów do mózgu napromienianie całego mózgu wysokimi dawkami frakcyjnymi.

TECHNIKA NAPROMIENIANIA
Napromienianie jest zasadniczą metodą leczenia wielu guzów wewnątrzczaszkowych. Istnieje wiele narzędzi umożliwiających podanie zaplanowanej dawki na określony obszar mózgu. W radioterapii powszechnie wykorzystuje się fotony, elektrony oraz cząstki (np. protony). Elektrony wykorzystywane są rzadko z powodu ich ograniczonej penetracji przez kości czaszki i nie będą przedmiotem prezentowanego przeglądu. Powszechnie wykorzystuje się promieniowanie fotonowe generowane w przyspieszaczu liniowym podczas uderzenia przyspieszonych elektronów w tarczę.  Drugim wykorzystywanym klinicznie źródłem promieniowania fotonowego jest kobalt 60. Najczęściej wykorzystywanymi w radioterapii cząsteczkami są protony, również generowane w przyspieszaczu liniowym. Bardzo mała liczba dostępnych urządzeń do napromieniania protonami wynika przede wszystkim z wysokich kosztów leczenia. Chorych napromienia się kilkoma padającymi pod różnymi kątami wiązkami fotonów lub cząstek. Jednostką dawki pochłoniętej jest Gray (1 Gy=100 cGy, 1 cGy=1 rad w dawnej nomenklaturze). Dawka jest specyfikowana w wyrażonej w procentach izodozie, będącej linią łączącą punkty o jednakowej absorpcji dawki (w trzech wymiarach używa się określenia powierzchnia izodozy), która obejmuje obszar napromieniany w obrazie dwuwymiarowym (2D) i odnosi się do dawki w określonym punkcie, najczęściej środku geometrycznym tego obszaru.