Streszczenie
W artykule przyjrzymy się aurze w kontekście napadu migreny, a także opiszemy jej główne typy: wzrokową, czuciową i dysfatyczną. Ponieważ aura wzrokowa występuje najczęściej i jest najlepiej zbadana, zostanie omówiona bardziej szczegółowo również z uwzględnieniem diagnostyki różnicowej.
Cechy kliniczne migreny z aurą
Do czasu opublikowania w 2004 roku najnowszych kryteriów Międzynarodowego Towarzystwa Bólów Głowy (International Classification of Headache Disorders 2 [ICHD2], 2004) aurę klasyfikowano według czterech podtypów: 1) aura wzrokowa, bez wątpienia najczęstsza, 2) aura czuciowa, 3) aura językowa, występująca rzadziej, i 4) aura ruchowa, najrzadsza. Obecnie Międzynarodowe Towarzystwo Bólów Głowy uznaje aurę ruchową za kluczowy objaw szczególnego typu migreny, migreny połowiczoporaźnej (hemiplegic migraine, HM). Ponowna klasyfikacja opiera się na stale rosnącej liczbie danych genetycznych dotyczących rodzinnej postaci migreny połowiczoporaźnej (familial hemiplegicmigraine, FHM). Choć szczegółowe omówienie rodzinnej migreny połowiczoporaźnej przekracza ramy niniejszego artykułu, należy zaznaczyć, że chorzy z tym typem bólu głowy miewają również napady typowej aury.
Typowa aura migrenowa jest nawracającym zjawiskiem charakteryzującym się odwracalnymi objawami neurologicznymi, które zwykle rozwijają się w ciągu 5-20 minut i ustępujądo 60 minut. Migrenowy ból głowy zwykle pojawia się po aurze, choć w rzadszych przypadkach może w ogóle niewystąpić. Najczęstszym objawem aury migrenowej są zaburzenia wzrokowe. Typowa aura z bólem migrenowym została scharakteryzowana za pomocą następujących kryteriów opracowanychprzez IHS, a ich czułość i swoistość wydają się być znaczne:
A. Co najmniej 2 napady spełniające kryteria B-E
B. Całkowicie odwracalne objawy wzrokowe, czuciowe lubo typie dysfazji, jednak bez niedowładu
C. Obecność co najmniej 1 z 3 poniższych cech aury:
1. Tożstronne objawy wzrokowe dodatnie (np. migocące światełka, plamy, linie) lub ujemne (upośledzenie widzenia) lub jednostronne objawy czuciowe
2. Co najmniej jeden z objawów rozwija się stopniowo w ciągu 5 minut, lub też różne objawy pojawiają się kolejno jeden po drugim
3. Każdy objaw trwa 5-60 minut
D. Ból głowy spełniający kryteria B-D dla migreny bez aury, który rozpoczyna się w czasie aury lub następuje po aurze w ciągu 60 minut
E. Brak innych przyczyn zaburzeń
Pewne cechy aury wzrokowej i czuciowej mogą być pomocne w odróżnieniu ich od objawów związanych z niedokrwieniem mózgowia. Zarówno aura czuciowa, jaki wzrokowa charakteryzują się wędrującymi lub rozszerzającymi się objawami, które powoli rozprzestrzeniają się wzdłuż zajętej części ciała lub pola widzenia z następowym stopniowym powrotem w ciągu 20-60 minut do stanu prawidłowego w obszarach zajętych jako pierwsze. Rozprzestrzenianie się objawów nie jest typowe dla incydentu niedokrwiennego, w którym ubytki neurologiczne zwykle pojawiają się dość gwałtownie i rozkładają równomiernie w obrębie danego obszaru unaczynienia. W udarze zajęty obszar może oczywiście ulegać rozszerzeniu w miarę zmniejszania się przepływu krwi w kolejnych naczyniach – objawy niedokrwienne mają jednak bardziej skokowy niż płynny przebieg. Choć rozprzestrzenianie się objawów obserwuje się również w częściowych napadach padaczkowych, to ogólnie rzecz biorąc przebiegają one znacznie szybciej. Ani epizod niedokrwienny, ani napad padaczkowy nie są związane z powrotem czynności w obszarach zajętych na początku epizodu nawet przy równoczesnym pojawianiu się objawów w kolejnych, nowych obszarach objętych procesem patologicznym.