Zespół niespokojnych nóg: dowody na nocną aktywację układu podwzgórze-przysadka-nadnercza

SŁOWA KLUCZOWE: kortyzol, zespół niespokojnych nóg, układ HPA, układ krążenia, polisomnografia

Wprowadzenie

Zespół niespokojnych nóg jest czuciowo-ruchowym zaburzeniem, charakteryzującym się przymusem poruszania nogami, któremu zwykle towarzyszą nieprzyjemne wrażenia czuciowe w ich obrębie, a wykonywanie przymusowych ruchów kończynami dolnymi przynosi ulgę. Objawy występują głównie podczas odpoczynku, w pozycji siedzącej lub leżącej, a największe nasilenie osiągają w godzinach wieczornych lub w nocy. Objawy te stanowią podstawowe kryteria klinicznego rozpoznania RLS zgodnie z wytycznymi International RLS Study Group. Badania epidemiologiczne wyraźnie wskazują na związek między RLS i chorobami układu sercowo-naczyniowego. Sugeruje się, że u podstaw tego związku leży kilka mechanizmów:
1. Zwiększone ryzyko wystąpienia chorób układu sercowo-naczyniowego może być związane z nadaktywnością układu autonomicznego/współczulnego spowodowaną przez okresowe ruchy kończyn podczas snu (periodic limb movements in sleep, PLMS), z towarzyszącym nadciśnieniem tętniczym lub bez niego odgrywającym rolę czynnika pośredniczącego.
2. Zwiększone ryzyko chorób sercowo-naczyniowych może być spowodowane deprywacją snu.
3. Zarówno choroby układu sercowo-naczyniowego, jaki RLS mają wspólne czynniki ryzyka.
4. Choroby towarzyszące, związane z RLS, takie jak cukrzyca, predysponują do chorób układu sercowo-naczyniowego.
W niniejszej pracy badano inny mechanizm, który prawdopodobnie przyczynia się do wzrostu ryzyka sercowo-naczyniowego w RLS, czyli nocną aktywację układu podwzgórze-przysadka-nadnercza (HPA). Aktywacja układu HPA przyczynia się do podwyższenia ryzyka rozwoju zespołu metabolicznego i chorób układu sercowo-naczyniowego. Aktywację układu HPA, objawiającą się zwiększeniem nocnego wydzielania kortyzolu, wielokrotnie obserwowano u osób cierpiących na bezsenność. Pobudzenie układu HPA może być również spowodowane zaburzeniami snu będącymi skutkiem objawów RLS. W dwóch wcześniejszych badaniach z udziałem małych grup pacjentów, badano profil wydzielania kortyzolu i nie stwierdzono różnic między pacjentami z RLS a osobami z grupy kontrolnej. W niniejszej pracy postawiono hipotezę, że RLS wiąże się z nasileniem nocnego wydalania kortyzolu. Ponadto, za pomocą analizy eksploracyjnej badano, czy nocne wydzielanie kortyzolu może być związane z polisomnograficznymi parametrami zaburzeń snu.