Przewodnik po interakcjach leków psychotropowych – 2010 rok

Wprowadzenie

„Lekarze zapisują leki, o których niewiele wiedzą, na choroby, o których wiedzą jeszcze mniej, ludziom, o których nie wiedzą nic”. Wolter
„Lekarz, który nie zna fizjologii i chemii, miota się cały czas w bezcelowy sposób i nigdy nie będziew stanie posiąść dokładnego wyobrażenia na temat choroby, ponieważ strzelając lekami jak z pistoletu, trafia chorobę i pacjenta jednocześnie, zupełnie nie wiedząc dlaczego”. – Sir William Osler
„Prawdziwa polifarmakoterapia to wprawne łączenie lekarstw”. - Sir William Osler
Przytoczone powyżej słowa Woltera i Oslera opisują dwie strony jednego medalu. Mówią o zaletach i wadach polifarmakoterapii oraz o tym, że stosowanie terapii złożonych z kilku leków wymaga od lekarza odpowiedniej wiedzy i umiejętności. Autorzy żywią nadzieję, że to opracowanie pomoże czytelnikom zdobyć potrzebną w tym zakresie wiedzę i umiejętności. W dalszym ciągu podstawowym sposobem postępowania zalecanym przez autorów jest stosowanie, tam gdzie jest to możliwe, jak najprostszych schematów leczenia oraz sprawdzenie u każdego pacjenta, czy możliwe jest odstawienie któregoś z aktualnie stosowanych przez niego leków,zwłaszcza w sytuacji gdy do terapii został dołączony nowy lek. Powszechnym błędem jest zwyczajne dodawanie nowych leków bez odstawiania innych. I dlatego kluczową sprawą jest wiedza o tym, dlaczego dany lek jest stosowany u pacjenta. Jeśli jakiś lek jest podawany w niewłaściwy sposób, to należy albo zweryfikować jego dawkę, albo zupełnie go odstawić. Jednym ze sposobów ograniczenia niepotrzebnej polifarmakoterapii jest uznanie danej terapii za nieskuteczną i odstawienie leku, który nie przyniósł oczekiwanego efektu terapeutycznego w określonym czasie.

Co oznacza termin „interakcja lekowa”? O powstaniu interakcji lekowej można mówić wtedy, gdy nowy lek (sprawca) dołączony do innego leku (ofiary), już stosowanego u pacjenta, zmienia właściwości, siłę i czas jego działania.
„Zmienione właściwości” oznaczają, że skutek działania dwóch leków stosowanych jednocześnie jest jakościowo inny, niż można było się spodziewać, gdyby każdy z nich był stosowany osobno. Przykładem może być zespół serotoninowy, który może stwarzać poważne zagrożenie dla życia chorego z powodu wyraźnej niestabilności układu autonomicznego. Pojawia się on podczas jednoczesnego stosowania inhibitorów wychwytu serotoniny w połączeniu z inhibitorami monoaminoksydazy (IMAO).
Z drugiej strony „zmieniona siła działania”oznacza, że sposób działania leku ofiary jest taki, jakiego można było oczekiwać, ale siła jego działania może być mniejsza lub większa, niż wynikałoby to z przyjętej przez pacjenta dawki tego leku.
„Zmieniony czas działania” oznacza natomiast, że skutek działania leku ofiary jest zasadniczo taki sam, jak można by oczekiwać, ale czas jego działania może być dłuższy lub krótszy niż wynikałoby to z dawki leku przyjętej przez pacjenta.

Dlaczego przegląd dotyczy leków psychotropowych i interakcji, w których biorą one udział?

Są dwa główne powody dla których ten przegląd dotyczy leków psychotropowych i interakcji, w których biorą one udział. Po pierwsze, leki psychotropowe przyjmuje duża liczba pacjentów i w ciągu ostatnich dwóch dekad liczba ta ciągle rośnie. Po drugie, w przypadku chorych leczonych lekami psychotropowymi istnieje większe prawdopodobieństwo, że będą u nich stosowane bardziej złożone kuracje niż w przypadku pacjentów przyjmujących inne rodzaje leków, i dlatego u chorych stosujących leki psychotropowe zachodzi większe prawdopodobieństwo wystąpienia interakcji lekowych.
Od 2005 roku leki przeciwdepresyjne zaczęły być częściej stosowane niż leki przeciwnadciśnieniowe i stały się najczęściej przepisywaną grupą leków w Stanach Zjednoczonych. Szacuje się, że 1 na 10 Amerykanów w wieku powyżej 6 lat jest leczony jakimś lekiem przeciwdepresyjnym. Oznacza to, że w 2005 roku leki przeciwdepresyjne stosowało 27 milionów Amerykanów. Spośród nich 38% przyjmowało co najmniej jeszcze jeden lekpsychotropowy: 24% lek przeciwlękowy lub nasenny, 9% lek przeciwpsychotyczny, 6% lek normotymiczny i 6 % lek pobudzający, co oznacza, że tacy pacjenci przyjmowali 2 lub więcej leków psychotropowych. Wynika z tego, że wykorzystanie leków psychotropowych rośnie od 2005 roku i prawdopodobnie w 2010 roku więcej niż 1 na 10 Amerykanów będzie leczony przynajmniej jednym lekiem przeciwdepresyjnym. Większość chorych stosujących leki psychotropowe była leczona raczej przez lekarza pierwszego kontaktu niż przez psychiatrę. Lekarze podstawowej opieki zdrowotnej mają w trakcie studiów tylko 4-8 tygodni szkolenia w zakresie psychiatrii, a podczas szkolenia podyplomowego w trakcie rezydentury mają ograniczony zakres szkoleń albo nawet nie mają żadnych oficjalnych szkoleń w zakresie psychofarmakologii klinicznej lub psychiatrii [w Polsce staż podyplomowy z psychiatrii trwa 4 tygodnie, a w trakcie rezydentury z medycyny rodzinnej staż na oddziale i w poradni psychiatrycznej trwa miesiąc – przyp. tłum.]. Powyższa sytuacja sama w sobie wskazuje na konieczność edukacji w tym zakresie, a to, że pacjenci leczeni lekami psychotropowymi, takimi jak leki przeciwdepresyjne przyjmują często jeszcze inne leki, podkreśla zasadność publikacji tego przeglądu.