Napady padaczkowe objawiające się panicznym lękiem a międzynapadowe napady paniki – diagnostyka różnicowa i leczenie

Objawy psychiczne w padaczce zaliczane są w zależności od ich związku czasowego z napadem do objawów około- i międzynapadowych. Objawy psychiczne okołonapadowe (związane patofizjologicznie z napadem – przyp. tłum.) dzielą się na: przednapadowe (poprzedzające właściwy napad padaczkowy), napadowe (napad padaczkowy sensu stricte) i ponapadowe (występujące w ciągu 120 godzin po napadzie). Objawy międzynapadowe występują niezależnie od napadów padaczkowych. Często u osób z międzynapadowymi napadami paniki rozpoznaje się napadowy i ponapadowy lęk. W okresie ponapadowym napady paniki mogą się nasilać.
Zaangażowanie tych samych struktur anatomicznych i zaburzenia funkcjonowania tych samych neuroprzekaźników (serotonina [5-HT], kwas γ-aminomasłowy [GABA]) prawdopodobnie tłumaczą podobieństwa kliniczne i względnie częste współwystępowanie okołonapadowego lęku panicznego i międzynapadowych napadów paniki. Artykuł jest przeglądem piśmiennictwa dotyczącego tych dwóch zjawisk i przedstawia zasady diagnostyki różnicowej oraz postępowania terapeutycznego w napadowym i ponapadowym lęku panicznym oraz napadach lęku.

Epidemiologia

Padaczkowy lęk paniczny jest klasycznym przykładem objawu psychicznego napadu częściowego prostego. Ponapadowe ataki paniki są częstymi objawami związanymi z napadem padaczkowym, które z reguły nie są rozpoznawane. Padaczkowy napad paniki jest najczęstszym typem napadów częściowych prostych objawiających się zaburzeniami psychicznymi i jest najczęstszym (do 60%) typem aury z objawami psychicznymi. W jednym z badań ponapadowe (do 72 godzin po napadzie lub napadach gromadnych) ataki paniki towarzyszyły ponad połowie napadów padaczkowych, trwały 24 godziny (mediana) i były stwierdzane u 10% z kolejnych 100 pacjentów z lekooporną padaczką częściową. W tym samym badaniu 39% pacjentów zgłaszało ponapadowe objawy agorafobii.
U chorych na padaczkę międzynapadowe napady paniki są częstsze niż u osób bez padaczki. W jednym z populacyjnych badań przeprowadzonych w Kanadzie w 12-miesięcznej obserwacji stwierdzono prawie trzykrotnie większą częstość występowania napadów paniki (niebędących napadem padaczkowym) u chorych na padaczkę (5,6%) w porównaniu z grupą kontrolną (2%). W prospektywnym badaniu 97 chorych na padaczkę lekooporną częstość napadów paniki oszacowano na 5,1%.
Padaczkowy lęk paniczny zwykle jest wyrazem napadu częściowego prostego, wywodzącego się ze struktur przyśrodkowych płata skroniowego. Niekiedy jednak również napady czołowe mogą objawiać się napadem paniki. Napady padaczkowe wywodzące się z kory oczodołowo-czołowej półkuli niedominującej mogą objawiać się panicznymi krzykami, niewerbalnymi lub werbalnymi wokalizacjami w rodzaju „pomóż mi... pomóż..” lub „O Boże!”. Semiologia tych objawów jest odmienna od stwierdzonej w klasycznych padaczkowych napadach paniki, którym towarzyszą zaburzenia świadomości i automatyzmy, których (podobnie jak samego napadu paniki) pacjenci nie pamiętają. W napadach padaczkowych wywodzących się z płata ciemieniowego czasami również obserwuje się napady paniki. Alemayehu i wsp. opisali dwa przypadki padaczkowych napadów paniki wywodzących się z płata ciemieniowego wtórnych do guza tej okolicy. Śródoperacyjna rejestracja wykazała zależność czasową między objawami lęku a nieprawidłową aktywnością kory ciemieniowej. Usunięcie guza (jedno subtotalne, jedno całkowite) spowodowało poprawę lub całkowite ustąpienie objawów.