Streszczenie
OSTATNIE ODKRYCIA
Pod wpływem ADT zmniejszają się stężenia testosteronu i estrogenów w surowicy, w wyniku czego następują zaburzenia w funkcjonowaniu organizmu, zwiększa się ryzyko złamań kości, powstania insulinooporności oraz niekorzystnego profilu lipidów. Wiele badań dotyczyło zależności między ADT a umieralnością z powodu chorób układu sercowo-naczyniowego, nie uzyskano jednak pewnych dowodów na występowanie takiego związku. W przeprowadzonych ostatnio dwóch odrębnych badaniach wykazano możliwość wykorzystania przeciwciała monoklonalnego, denozumabu, oraz wybiórczego modulatora receptora estrogenowego, cytrynianu toremifenu, w celu zmniejszenia częstości złamań kości u mężczyzn poddawanych ADT.
PODSUMOWANIE
Przedstawiając praktykującym lekarzom piśmiennictwo poświęcone ADT, autorzy mają nadzieję na zminimalizowanie negatywnego fizycznego i psychologicznego wpływu na chorych działań niepożądanych powodowanych przez leki. Lekarze powinni znać stanowisko przyjęte niedawno przez interdyscyplinarny zespół doradczy, zgodnie z którym nie ma wskazań do przeprowadzania oceny układu sercowo-naczyniowego przed rozpoczęciem stosowania ADT. Należy też informować lekarzy o ostatnich postępach w zapobieganiu złamaniom kręgosłupa u mężczyzn poddanych ADT.
SŁOWA KLUCZOWE
leczenie przeciwandrogenowe, hormony, rak gruczołu krokowego
WPROWADZENIE
Rak gruczołu krokowego (prostate cancer, PCa) jest najczęstszym nowotworem złośliwym u mężczyzn, występującym w ciągu życia u jednego na sześciu spośród nich. Tylko w 2009 r. PCa stanowił około 25% wszystkich nowo rozpoznanych nowotworów złośliwych i był przyczyną 10% zgonów z powodu wszystkich nowotworów wśród mężczyzn. Powszechnie stosowane metody postępowania u chorych na raka ograniczonego do gruczołu krokowego polegają na aktywnej obserwacji, wykonaniu prostatektomii radykalnej, napromienianiu wiązkami zewnętrznymi, stosowaniu brachyterapii lub krioablacji. Mimo leczenia w niektórych przypadkach utrzymuje się zwiększone stężenie swoistego antygenu sterczowego (prostate-specific antigen, PSA) lub dochodzi do nawrotu biochemicznego i w takiej sytuacji konieczne jest podjęcie dodatkowych działań.
Leczenie przeciwandrogenowe (androgen deprivation therapy, ADT), tj. kastracja farmakologiczna lub usunięcie obu jąder, jest powszechnie przyjętą metodą postępowania u chorych na PCa nawrotowego lub z przerzutami odległymi. Kastracja farmakologiczna polega najczęściej na zastosowaniu agonisty hormonu uwalniającego gonadotropinę (gonadotropin-releasing hormone, GnRH), np. leuprolidu, gozereliny lub tryptoreliny. Zwiększenie stężenia GnRH w surowicy pod wpływem działania tych leków hamuje uwalnianie hormonu folikulotropowego i hormonu luteinizującego z przysadki mózgowej oraz bardzo wyraźnie zmniejsza wytwarzanie testosteronu w jądrach. Agonista GhRH kojarzony jest niekiedy z doustnym antyandrogenem, np. flutamidem lub bikalutamidem, z intencją uzyskania całkowitej blokady androgenowej (combined androgen blockade, CAB). Antyandrogeny hamują wiązanie testosteronu z jego receptorem. Alternatywnie, już dostępny antagonista GnRH, degareliks, bezpośrednio hamuje aktywność GnRH, zmniejszając wytwarzanie testosteronu. Ponieważ testosteron jest nieodłącznym czynnikiem sprzyjającym wzrostowi tkanki gruczołu krokowego zarówno prawidłowej, jak i zmienionej nowotworowo, ADT jest bardzo skuteczną metodą leczenia chorych na zaawansowanego PCa. Leczenie nie jest jednak pozbawione wad, ponieważ ADT skutkuje wieloma działaniami niepożądanymi wtórnymi do zmniejszenia stężeń testosteronu i estrogenów. Należą do nich głównie przyrost masy ciała, uderzenia gorąca, utrata popędu płciowego oraz zwiększone ryzyko złamań kości. Stwierdzono też, że ADT zwiększa insulinooporność i zagrożenie rozwojem cukrzycy, co może zwiększać ryzyko wystąpienia chorób układu sercowo-naczyniowego, choć zjawisko to jest poważnie kwestionowane.
Wprawdzie od 1994 r. umieralność z powodu PCa stopniowo się zmniejsza, oszacowano jednak, że w ciągu ostatnich 20 lat liczba mężczyzn chorujących na ten nowotwór zwiększyła się o ponad 50%. Być może zatem podobnie zwiększy się również liczba chorych poddawanych ADT, zwłaszcza że coraz częściej wskazaniem do takiego leczenia jest zwiększenie stężenia PSA po prostatektomii radykalnej lub radioterapii. Dlatego ważna staje się ponowna analiza działań niepożądanych wywołanych przez ADT oraz możliwości ich zwalczania. Ułatwi to urologom prowadzenie leczenia takich chorych.
Dodaj do ulubionych