Postępy w badaniach genetycznych i ich zastosowanie w diagnostyce klinicznej noworodków

STRESZCZENIE Ponieważ zaburzenia genetyczne mogą być odpowiedzialne za patologie u noworodków, ważne jest, aby lekarz neonatolog znał wskazania do wykonywania testów genetycznych oraz podstawowe zagadnienia dotyczące interpretacji ich wyników. Dwie podstawowe techniki cytogenetyki molekularnej to fluorescencyjna hybrydyzacja in situ i porównawcza hybrydyzacja genomowa do mikromacierzy. Umożliwiają one wykrycie delecji, duplikacji oraz rearanżacji małych fragmentów w obrębie chromosomu. Bezpośrednia analiza mutacji DNA może być skierowana na swoisty wariant genu, o którym wiadomo, że warunkuje określoną chorobę. Czynniki epigenetyczne natomiast mogą wpływać na ekspresję genu nie zmieniając samego genotypu. Przykładem może być piętnowanie genomowe (zróżnicowana ekspresjagenu) odpowiedzialne za wiele chorób genetycznych. Większość molekularnych testów genetycznych wykonywanych u noworodków ma na celu ustalenie rozpoznania. Testy te charakteryzują istotne różnice w ich wartości analitycznej oraz wartości i użyteczności klinicznej w stosunku do bardziej tradycyjnych badań laboratoryjnych. Dlatego też przy ich zlecaniu należy rozważyć implikacje wynikające z tych różnic. W latach 50. XX wieku genetyka medyczna stała się odrębną specjalnością lekarską, a w 1959 roku wykonano pierwszy test genetyczny. Była nim analiza liczby i struktury chromosomów. Od tej pory, a szczególnie odkąd poznano sekwencję genomu człowieka, liczba i złożoność testów genetycznych stale rośnie. Neonatolodzy, jako lekarze odpowiedzialni za leczenie znajdujących się na oddziale intensywnej opieki medycznej noworodków z poważnymi wadami rozwojowymi, często muszą uwzględniać genetyczne uwarunkowanie stwierdzanej u nich patologii. Coraz powszechniej dostępne testy genetyczne umożliwiają potwierdzenie podejrzewanego rozpoznania klinicznego, ukierunkowując dalszą opiekę nad noworodkiem. Stanowią też podstawę dla poradnictwa genetycznego udzielanego rodzinie. Zatem ważne jest, aby lekarze sprawujący opiekę nad noworodkami znali wskazania do wykonywania takich testów i byli świadomi głównych problemów związanych z ich interpretacją. Niniejszy przegląd dotyczy najnowszych postępów, jakich dokonano w dziedzinie cytogenetycznych i molekularnych testów genetycznych, mających zastosowanie w opiece medycznej nad noworodkami.