Farmakologiczne leczenie zaburzeń uwagi i nadpobudliwości ruchowej w autyzmie

Autyzm charakteryzuje się dużą różnorodnością objawów i cech towarzyszących, zaś jego rozpoznanie kliniczne może stanowić wyzwanie. Właściwe rozpoznanie objawów ADHD u dzieci z ASD ma ważne implikacje terapeutyczne. Wiele dowód potwierdza celowość stosowania leków używanych w terapii ADHD u dzieci bez zaburzeń rozwoju, jednak stosunkowo niewiele badań dotyczy skutków tego rodzaju farmakoterapii w grupie dzieci z ASD i objawami ADHD. W tym artykule skoncentrowano się na leczeniu objawów ADHD u pacjentów z ASD w celu oceny aktualnych dowodów i ułatwienia lekarzom oceny klinicznej. Autyzm jest poważnym zaburzeniem neurorozwojowym, które charakteryzują zaburzenia w funkcjonowaniu społecznym, rozwoju języka i powtarzające się wzorce zachowań. Do zaburzeń z kręgu autyzmu, określanych też jako całościowe zaburzenia rozwojowe, zalicza się zespół Aspergera, zespół Retta, dziecięce zaburzenie dezintegracyjne i całościowe zaburzenia rozwojowe bliżej nieokreślone. W zaburzeniach zaliczanych do kręgu autyzmu (autism spectrum disorders, ASD) szczególnie często występują objawy zaburzeń uwagi, impulsywności i nadpobudliwości ruchowej; według niektórych badań częstość występowania tych objawów szacuje się na od 50 do 75%. Zgodnie z kryteriami DSM-IV-TR nie można jednak rozpoznać nadpobudliwości ruchowej z deficytem uwagi (ADHD, attention deficit/hyperactivity disorder), jeżeli u dziecka stwierdza się jednocześnie obecność całościowych zaburzeń rozwojowych (np. ASD). Niektóre objawy kliniczne ASD i ADHD mogą jednak nakładać się na siebie, a granice między tymi zaburzeniami czasem są nieostre. Przy braku markerów biologicznych lekarze muszą opierać diagnostykę osób z ASD na cechach behawioralnych, wykorzystując różne narzędzia diagnostyczne jako uzupełnienie wyczerpującego wywiadu rozwojowego. Przy opracowywaniu zindywidualizowanego planu terapeutycznego w ASD kluczowe znaczenie ma wykorzystywanie narzędzi diagnostycznych o potwierdzonej przydatności, badań funkcji poznawczych i oceny przystosowawczych zachowań. Powinno się ocenić swoiste występowanie objawów ADHD za pomocą odpowiednich skal oceny, np. skali Connersa (Conners Rating Scale), którą można dać do wypełnienia rodzicom i nauczycielom, zarówno w celach diagnostycznych, jak i do oceny poprawy od poziomu wyjściowego. Postępowaniem pierwszego rzutu w ASD są interwencje behawioralne i edukacyjne, których omówienie wykracza poza ramy tego artykułu. Farmakoterapia w ASD jest ukierunkowana na objawy docelowe w po- szczególnych domenach, nie ma natomiast charakteru przyczynowego (tzn. nie prowadzi do wyleczenia). Chociaż wiele dowodów potwierdza celowość stosowania leków zwalczających objawy ADHD u prawidłowo rozwijających się dzieci, to pojawiają się wątpliwości dotyczące ich przydatności u pacjentów z opóźnieniem rozwojowym. Brakuje badań oceniających skutki farmakoterapii w grupie dzieci ze współistniejącym ASD i objawami ADHD. Także dane, które mogłyby pokierować oceną kliniczną, są minimalne. W tym artykule skoncentrowano się na farmakologicznym leczeniu objawów ADHD u pacjentów z ASD w celu przedstawienia lekarzom systematycznej oceny zgromadzonych do tej pory dowodów.